Lazuri Ncaraona Lazuri Ncaraona|
Arşiv Lazuri Ncaraona Lazuri Ncaraona |
| M3`k`o-Karayemiş |
| Osman Şafak Büyüklü | |||||||||
| 21.09.2008 I 14:07 | |||||||||
 Karayemis M3’k’oşi nca, moşkva mç’imoni do t’enoni svape na-oroms, dido o3’k’omilu do go3xop’u var ixenaşa, gunz*e oraşa skidala na-axenen dido çkva ar nca ren. M3’k’ok didoten pukrinora-mbulora tutas pukuri gon3’k’ims, pukurimuşiti kçe ren. Mabutk’ucalepes do butk’ucepes dido k’ai na-u3’ons ar pukuri na-ren şeni Mabutk’ucalobaşi dulyasti meşvalapa aven. İptis xanç’e na-eçkindun meyvape Mbulora-tutak3alaşi ok’ortas imonç’en, Staroşina tutaşi çodina şakis iç’k’omen. T’aronişi mçxvapa golaxtimaşi meonaz moğerdundo ktureri orapes m3ika t’az nati meyva na-niçanenti içkinen. Meyvamuşi urz*enişi ç’abas na-nugnams steri iven. Mçxu, uçaşe mexola, mç’ita vanati kçaneri mç’ita peroni arm3ika mç’ipe meyva na-meçams ç’eşidepeti ren. Enni dido na-içinapen; iç’k’omanşi nuk’uz arm3ika elamk’ola do nuk’uşi jin meç’abute na-içinen, mçxu do uçoci na-ren, var-imonç’aşa na-var iç’k’omen baba-m3’k’o ren. Hamuşen çkva; mç’ita perite, lo3oci, nuk’uz na-var niç’aben, mteli var-imonç’aşati na-iç’k’omen m3’k’o-kovali ren. Germaponi svapes meyvamuşi daha mç’ipe na-ren mt’k’oriti kiz*iren. P’ip’ilate vanati 3’k’ari ezdimuşi oras t’ot’i-do3onu oxenuteti imralinen. T’ot’i let’az dolodvute pe3o ezdimu vanati gemp’onute omraloba m3ika t’az nati ixenen. Oşi-3’anapeşen doni Lazona do Yulva zuğa-uças na-ren, ham svapeşe mundez do solen moxtu na-var içkinen, sva-mogvaleşe hakşen gont’inu na-ivuti na-iozmonen, 3’oxlenoras do handğati k’oçepeşi skidalas becitoba didi na-ren, dido meşvelaponi do nostoneri ar meyva ren. M3’k’o, Lazonas k’at’a svas, k’at’a oxorişi k’elas doxmelobate ar vanati daha dido na-dirgen meyvaşi nca ren. Enni beciti na-ren oxorepeşe xolos dorguten hem inoras oxorepe ixişen muşletinams, hemti mçxvaporaşi mçxvapas ndğaşi ktureri saatepes oxorepes vavaloba ikoms. Xolo dio muşletina na-uk’ors k’oderepeşi k’elas mtugi na-var yalasen steri dorguten mçxvaporas do inoras çeçme, bağu steri k’oderepeşi muşletina ixenepet’u. Meyvamuşi oç’k’omuşen çkva k’at’a oras uçoci-xanç’e na-ren butk’ape dio gyarepes ok’atute ktureri ar nostoni meçamu şeniti ixmarinet’u. Dio oras gale daçxurite na-ixenen gyarepe m3’k’oşi but’k’ape k’ala motvute daçxurite dido mot iç’vet’as şeniti ixmarinet’u. P’ip’ilamuşi omkvapute, but’k’apeti uyguni orapes ogubute edo meyvapeti oç’k’omute dio zabunobapeşe k’ai na-muxtams içkinen. Ham muşenite ardido zabunobapeşe k’ai na-muxtams na-içkinen şeni, ha3’ineri oras nç’amişi sanayik enni dido jinmuşi na-yodgitun meyvapeşi tiz-mulun. Mcveşi orapes oç’k’omale var iz*irinet’uşi k’oçi z*ğeri na-okaçams şeni, dido iç’k’ominaşiti na-var i3ilen, meyvamuşi dido moşkva do perpu na-iz*iren şeni oç’k’omale şeni na-ixmarinet’u irixolos k’ele na-içkinen ar meyva ren. Ham svapeşi dido mcveşi oraşen doni na-mulun ar simge ren. Meyvapemuşi gyarepes nostoni meçamu şeni na-ixmaren steri, meyvamuşi ogubuten şurubiti iven. P’ip’ila gamağuten na-unon mçxvapape ivaşi oxominute inoras na-içkomen xomineri-meyvaşe goktinu ha3’iner orapesti ixenen. Ncamuşi k’ap’et’i na-ren şeni ncamuşis mevina, t’ot’oni ar sotişen nixerxinaşi ncaşi valyozi steriti ixmarinet’u. Hamuşen çkva, t’ot’epeşen xeş oxmaralepeşi dokaçale oxenu, t’ik’ina oxenu, tarimişi oxmarenepeşi oxenusti ixmarinudoren. Dido mcveş oras meyvamuşişen şarap’i oxenu şeni na-ixmarinu ognapineriret. Ho, svape çkunis dido na-içanen şeni oğune doxmeloba do becitobamuşi dido na-var içkinet’u, ha3’i dido k’ai na-içkinen edo kultura-çkunişi ar dagi na-ren m3’k’ok, kultura do nena-çkuni k’ala çodina na-var ren oraşa skidasşi imedobate. Karayemiş Lazonada yetişen değişik ve doğada her yerde yetişmeyen meyvelerin başında gelen, yetişebileceği iklim şartları yeterli olduğunda yakın zamanlarda Karadeniz bölgesine ve Türkiyenin her yerine yayılan çok önemli ve değerli bir meyve hakkında, bu meyve zamanını sonu olsada onun için bir şeyler yazılması gerektiğini düşünüyorum. Evet, bu meyve ağacı yaz, kış koyu yeşil sert yapraklarını dökmeyen, 10m kadar büyüyebilen, dalları yanlara doğru iyice uzayabilen, kışın ve yazın iklim şartlarına kolayca uyabilen ağacı son derece sağlam bir yapıya sahip olan, meyvesi uzun süre dalında kalabilen bir yaz meyvesi olan Karayemiştir. Karayemiş ağacı, bol yağmurlu ve nemli bölgeleri seven, çok bakım ve budama yapılmadan, uzun zaman yaşayabilen çok farklı bir ağaçtır.  Karayemis Cicegi Çekirdekten veya su alma zamanı çelikleme yapılarakta yetiştirilebilir. Dalı toprağa daldırıp köklenmesi vede aşı yapılarak yetiştirilmeside az olsa yapılır. Asırlardan beri Lazona ve Doğukaradenizde bulunan, buralara ne zaman ve nereden geldiği bilinmeyen, dünyaya buradan yayılmış olma olasılığının bile düşünüldüğü, geçmiş zaman ve bugün bile insan yaşamında önemi büyük olan çok yararlı ve lezetli bir meyvedir. Karayemiş, Lazonada her arazide her evin yanında özel olarak bir veya daha çok yetiştirilen bir meyve ağacıdır. En önemlisi evlerin yakınlarına dikilmesi ile hem kışın evleri rüzgârdan korur, hemde yazın sıcağında günün değişik saatinde evlere gölgelik yapar. Yine bazı korunması gerekli yapıların yanlarına fare çıkamayacak kadar mesafede dikilerek yazın vede kışın helâ, ambar gibi yapıların korumasıda sağlanırdı. Meyvelerinin yenmesi dışında her zaman koyu yeşil olan yaprakları bazı yemeklere katılarak değişik bir tat vermesinde kullanılırdı. Bazı zamanda açık ateşte yapılan yiyecekler karayemiş yaprakları ile kapatılarak ateşten çok yanmaması içinde kullanılırdı. Çekirdekleri öğütülerek, yapraklarıda uygun zamanlarda kaynatılarak vede meyvelerinin yenmesi ile bazı hastalıklara iyi geldiği bilinir. Bu nedenle birçok hastalığa iyi geldiği bilindiği için, Şimdilerde ilaç sanayinin en çok üzerinde durduğu meyvelerin başıda gelir. Eski zamanlarda yiyecek sıkıntısı olduğunda insanı tok tuttuğu, çok yenildiğinde pek dokunmayan, meyvesi bol ve kolay bulunduğu için yiyecek yerinede kullanıldığı herkes tarafında bilinen bir meyvedir. Bu yörelerin çok eski zamanlardan gelen bir simgesidir. Meyveleri yemeklere tatlandırıcı olarak kullanıldığı gibi, meyvesi kaynatılarak şurubuda olur. Çekirdekleri ayıklanarak uygun sıcaklık olduğunda kurutularak kışın yenilebilecek kuru meyve şeklinede dönüştürülmesi şimdilerde de yapılır. Ağacı sağlam olduğundan gövdede uygun, dallı bir yerinde biçildiğinde ağaç balyoz olarakta kullanılırdı. Bundan başka, dallarından el aletlerinin sapı yapımıda, sepetçilikte, Tarım aletlerinin yapımında da yararlanılmıştır. Çok daha önceleri meyvesinin şarap yapımında da kullanıldığını duymuşuzdur. Evet, bölgemizde çok yetiştiği için önceleri değeri ve önemi çok bilinmeyen şimdi çok iyi tanınan vede kültürümüzün bir parçası olan karayemişin, kültür ve dilimizle birlikte sonsuza kadar yaşaması umuduyla. Eylül 2008 Lazona Osman Şafak Büyüklü | |||||||||
Favorilere ekle
Listele
Arkadaşına Gönder
Hit: 5354 Yorum (1)
S. Kociva
said:
|
|||||||||
 |
.... Yeni betimlemeler kesfediyorum Dizelerimde Karayemis bakisli karayemis tadinda ! ...bu en cok sevdigim Ve özledigim tad, dogada... Tanrinin bize özgü yeseren Nimeti. O ender O siradisi renk Lazona da.. ..... Selma kociva |
|
Şikayet et
Beğenmedim
Beğendim
|
Bu Yorumu Feed ekle
Yorumlari Göster/Kapat
Yorumlari Göster/Kapat