Avrupa Topluluğuna giriş süreci çerçevesinde çıkarılan etnik kültür ve dillerin serbestçe ifade edilmesi ve bu konuda yapılan çalışmaların desteklenmesi yönünde (?) yasaların sözde kalmayip, pratikte de uygulandigini - uygulanabilecegini görebilmeyi istiyoruz.
Türkiye`de yaşayan Etnik gruplar içerisinde Lazlar, TRTnin farklı dilerde yayın programına kendi ana dilerini de almasini bekliyordu. Zira TRT nın program için hazırlık aşamasında bu yönde duyumlar alınmıştı. Ancak TRT garip bir sekilde, Lazcayi yayın programına almadı.Sembolikte olsa gerekli olan bir adım atılmamış, lazlar küstürülmüş oldu.Bu ülkede yaşayan Etnik dillere duyarliliğin ve samimiyetin boyutu bir defa daha TRTnezninde de kanitlanmış oldu.Türkiyede yaşayan etnik gruplar içerisinde Lazlar gerek konuştuklari ana dilleri gerekse gelenekleri açısindan önemli yer tutmaktadir. Etnik kültürülere ve dillere karsi devlet tarafindan oluşturulan bu fenomenlerden vazgeçilmelidir. TRT nin 40 yil öncesinin verilerinden yola çıkarak belirlediği anadillerde yayin programi eksik ve baştan savma bir çalışmadır.
Bana göre, bu konuda TRT nin iki türlü politikasi yada yaklaşımı olabilir.
Birincisi, Lazcayi türkçeden farklı bir dil olarak değil de Türkçenin bir şivesiymiş gibi almak istemesi. Ancak herkesin bildiği gibi Lazca ayri bir dil. Lazcanın kendine has bir geçmişi ve zenginligi var.
Bunu TRT yetkililerinin bilmemesi imkansız (yoksa zahmet edip ögrenmediler mi?). Bana göre burada gerçek farklı taraflara çekilmeye çalışılıyor. Karadenizde yaşayan herkese Laz tanimi getirilıp bu sekılde üst kabuk oluşturulmak isteniyor. Oysa Karadeniz, yerel kültürleri çok eski çağlardan beri içinde barındiran etnik kültür zengini bir bölge. Karadenizde Lazca`nin yanisira, Rumca, Çerkezce, Gürcüce ve diğer etnik diller konusuluyor.
Ikinci bir nokta, TRT nin „farkli dillerde yayin“ programini yeterince ciddiye almamasi ve bu konuda hazirliksiz yakalanmasidir. Bu tür yayinlarin, yani haftada bir kaç saati yaklasik (175 dak.) geçmeyen, yayinlarin, ciddi bir çalışma, farkli dil ve kültürlere destek ve ve bu dillerın geliştirilmesine yönelik iyi niyet taşıdiğina inanmiyorum.
Bu gün Türkiye genelinde yaklaşik 400 ile 500 bin arasinda insan Lazcayi ana dili olarak konuşuyor. Bunlardan yaşlı kesimin bir çoğu Türkçeyi doğru dürüst konuşamıyor bile. Lazca bugüne kadar okullarda konuşulmasi yasaktı, gelecek kuşağın Lazcayi öğrenmesi için gerekli çalışmalar zaten eksik. Eger bu anlamda yani kültüre ve dile katki anlaminda bir seyler yapilacaksa lazca sadece TRT`de degil, diğer alanlarda da desteklenmelidir. Laz aydınlarının lazcanın korunmasi ve geliştirilmesi yönundeki cabalari devam ediyor ancak yetersiz. Tamamen kültürel amac tasiyan bu entellektüel cabalarin destek görmesi, sembolikte olsa moral acisindan önem tasimaktadir
Bir kültürün zenginliği ayakta durmasi icin gerekli olan bir dil ölüyor. Lazca ölüyor, eğer gelecek kuşaklara lazca dili ögretilemezse, Anadoluda ve dünyada bir zenginlik daha yok olacak, mozaikten renkli bir parça daha eksilecek.Bu konudaki hassasiyetimizin doğru ve derin şekilde kavrandiğini sanmiyorum ama daha sonrasi için her şey için geç kalinmış olacak.
Iletişim aracı olarak en büyük rolu oynayan Medya-Tv nin Lazcayı desteklemesi yönunde bir çalışması yok.Özel TV ve radyolarda böyle bir hak zaten verilmemiş. Bu konuda tek karar sahibi olan TRT nin Lazyayi yayin programina almamasi şaşirtici olduğu kadar da üzücü. Diller kolay oluşmuyor. Dil binlerce yillik kultur, gelenek, tarih içinde barindiran bir olgu. Bir halkin en canli temsilcisi olan bir dile daha hassas yaklaşılmasini umardik.
TRT nin anadilde yayin programi içerisinde Boşnakca, Arapça, Kirmanci gibi dileri almasi olumlu bir gelişme ama eksiktir.Haftada 175 dakikalık bir yayın, hangi dilin gelişmesine katki sağlayabilir kaldı ki program içeriğinin doğru bir şekilde sunulmasi da ayri bir zorluk ve hassasiyet isteyen bir konudur.TRT nin bu konunun üstesinde gelebileceğine inanmiyorum. Bana göre bu konuda farkli dilerin gelismesi icin çaba gösteren, çalışmalar yürüten organizasyonlar ve kişilerle ortak çalışma içerisine girilmeli.
Daha düne kadar yerel TV lerde lazca yayınlara izin vermeyen Hükümetin , böyle bir çalismaya duyarli ve arastirmaci bir şekilde yaklaşmasını beklemek saflik olur.
Bizim şu an için kendi TV mizi kurma gücümüz yok, ancak hassa bir nokta olan dilimizin korunmasi ve geliştirilmesi yönünde elimizden gelen gayreti gösteriyor ve bu gayretimizi daha etkili daha olumlu alanlara taşımak istiyoruz. Bu konuda elimizden gelen bütün olanaklari değerlendirmek istiyoruz.
Günümüzde etkin bir iletişim ve bilgi akış aracı olan Interneti kullaniyor, binlerce Laz ve Lazca ve laz kültürüyle ilgilenen insanlara ulaşiyoruz.
TRT Genel Müdürü Şenol Demiroz, TRT nin “ anadilde yayin” olarak bilinen Türkçeden farklı dil ve lehçelerde yayın programına laczayi dahil etmemesini kendi cahilliğine bağlamak isterdim ancak, sanirim bu konuda bir ön çalışma yapilmıştir, en azindan böyle bir fikir edinme gayreti içerisinde girmişlerdir. Mesela Türkiye genelinde ne kadar Laz yaşar, ne kadarı lazca konuşur!.Bu konuda bilgi edinme durumlari olmadiysa kendilerine www.lazebura.net sitesini tavsiye edebilirim. Orada laz kültürü ve Dili ile ilgili gerekli bilgileri alabileceğine inaniyorum.
Başka bir nokta, Sayin Demiröz`ün konuşmasında ifade etmiş olduğu “"Ulus devlete olan ödünsüz bağlılığımız çoğulcu demokrasinin engeli değildir” cümlesine değinmek istiyorum.Kendisinin bu sözlerini yerine getirmediğini düşünüyorum zira, çoğulcul demokrasiden söz ediyor ancak, lazlari bu çoğul içerisinde ayri bir dil, kültür unsuru olarak görmüyor.
TRT nin , yayını yapılacak dil ve lehçelerin Arapça, Kürtçe, Çerkezce ve Boşnakça olarak belirlenmesi sırasında Türkiye'nin nüfusuna ilişkin çeşitli verilerin kullanıldığı, yönündeki talihsiz açıklamasi, bu konuda ciddi bir çalişmanın yapilmadiğını bize gösteriyor. Zira daha öncede belirttiğim gibi Lazca Türkiye genelinde yaygın olarak kullanılan bir dil. Lazcanin ayri bir dil olduğu gerçeğinin farkında olmadiklarini sanmiyorum, olsa olsa görmezlikten geliyorlardır. Lazcayi türkçenin bozuk bir çekli-şive seklinde anlgılanmak ve bu şekilde gösterilmeye çabası var.
TRT nin, anadillerde yayin politikasinda gercekçi ve ciddi bir çalışma içerisine girmesini ve Lazcayi geniş ve zengin bir şekilde yayın programına almasini istiyoruz.
Bu konuda biz TRT ortak bir çalışma içerisine girmeye haziriz.
Cengiz Çibarişi
Site Editörü
|
Bu Yorumu Feed ekle
Yorumlari Göster/Kapat
Yorumlari Göster/Kapat
