Bilgi paylaşımını hızlı ve etkin kılma yönünde internet , iletişim teknolojisinde yeni bir çağ açmıştır. Şu an bu çağın tam ortasında duruyoruz.. Modern çağın kendine özgü dinamiği içinde bilgi paylaşımı, son dönemde Laz Kültür çalışmalarının aldığı yol, açısından bakıldığında bize gelecekle ilgili küçükte olsa bazı umutlar veriyor.

Internet 60'lı yıllarda amerikan savunma bakanlığının isteği üzerine olası felaket senaryolarının ardından dahi işlevselliğini koruyabilecek bir iletişim sistemi yaratmak amacı ile arpanet adı altında başlatılan askeri bir proje, daha sonra 70'li yılların başında amerikan üniversitelerinde bu projeden yararlanma imkanı verilmesi ile birlikte yep yeni bir boyut kazanmış ve e-posta ve http uygulamalari ile birlikte internet iletişim teknolojisinde yeni bir çığır aşmıştir.

Herşeyin hizla değiştiği bir dönemde internet teknolojisi bu değişimi iki kat hizli yaşıyor. Bu hizli değişim içinde, insanlarin bu teknolojiyi kullanma yetisinin yanında kültürel ve psikolojik değişiklikler de oluşmakta, kişilerin davranışlari, tepkileri, algılayışlarıda zamanla farkli bir yapı almaktadir. Bu yapi içinde kimlik ve dil sorununu belli bir düzende ve tarzda algılamak ve algılatmak gerekiyor. Araştirma ve öğrenme çabası içinde olan lazları bu alana çekmek ve onları motive etmek gerekiyor. Dağınık hiç bir içeriği olmayan bilgi ve paylaşım fromatından kaçınılarak, mümkün olduğunca ciddi ve etkin şekilde doğru psikoloji ile bu bilinçlendirilmelidir.

Bugün bir çok internet sitesinde farklı amaçlar için gelişi güzel bilgi paylaşımına gidilmekte, ancak bu paylaşımlardan bir çoğu hiç bir içerik zenginliği ve format beslememektedir. Her önüne gelen bir site açmakta, açılan sitelerde sağdan soldan derme çatma bilgiler hiç bir kural ve tarz belirlenmeden okuyucuya ulaştırılmaktadır. Bu yukarıda bahsettiğimiz paylaşım ve davranış ilkelerini zedelemekte, kültürel çalışmalara yarardan cok zarar vermektedir. Bu durum, bilgiye hizli ulaşma avantajı yanında bilgiyi doğru ve zengin şekilde verme konusunda da bir tehlike oluşturmaktadır.

Tüketim toplumu olma yolunda hızla ilerlediğimiz bir çağda, bilgi de aynı hızla ve savurganlıkla bilincsizce tüketilmektedir. Korkulan bu tüketimin yavaş yavaş alışkanlık düzeyine ulaşmasıdır. Bunun önüne geçmek gerekiyor, bunun için gerekli olan daha düzeyli daha bilinçli bir tavır ve sistem sergilemektir.

Web ortamında bilgiyi sunmak belli konsept ve birikim gerektirir. Internet kullanicisinin psikolojisini algilayiş biçimini doğru şekilde tespit etmek gerekiyor. Bir websitesinde olmasi gereken ana unsurlarin ( dizayn, içerik-form, dinamik yapı, yazı karakteri, navigasyon, programlama dili, interkatiflik) ciddi şekilde gözden geçirilip optimize edilmesi şarttir. Bu optimizasyon yapilmadiği sürece geri kazanimlar mümkün değildir.

Bu gün dünya uzerinde ortlama internet kullanıcısı 60% cıvarında. Az gelişmiş ülkelerin durumunu saymazsak bu oran aslında 80% lere kadar varmaktadir. Bu durum, kendi dil ve kültürümüze sahip çikma yönünde yapilan-yapilabilecek çalişmalara büyük bir avantaj sağlamaktadir. Okuma alışkanlığını hızla terkeden bir toplumda, kişilere kendi kimlik bilincini aktarma anlamında, internet bu boşluğu doldurabilecek mi?. Bu sorunun yaniti interneti ne derece doğru anlayıp kullandığımıza da bağlı. Internet kültürü ( alışkanlığı) gelişmemiş bir toplumda bu tür çalışmaları, üretimleri doğru kişilere ulaştırmak, onların ilgi ve katilimini kazanmak kolay değildir.

Son zamanlarda Laz kültürü ve dili ile ilgili çalışmaların kendi içinde yara alması, bazı kişiler tarafından ben merkezci bir tavır sergilenmesi, sahip olunan değerlerin olan koşullar içinde ne derece doğru ve etkin şekilde kullanilmasi gerekliliğini bize bir kez daha göstermiştir. Kültürel çalışmaların yürütülmesi için gerekli imkanların kısıtlı olması, ucuz ve etkin bir yol olan interneti daha etkin şekilde kullanmayı da kaçılınmaz kılmıştır. Bu durumu kendi lehimize çevirebilmemiz için, bu konuda birikime sahip insanlari bu alana çekmek ve yeni üretimlere projelere dahil etmek gerekiyor. Ortak çalışmanın hemen hemen imkansiz olduğu bir dönemde bunu başarabilmek zor gibi görünuyor. Internetin anonim yazışmalara, manipulasyonlara uygun olmasi bu durumu daha da karmaşık bir duruma sokmaktadir. Bunu önüne geçmek gerekiyor, bunun için ise daha profesyonel bir altyapı ve çalışma gerekiyor.

Dünya hızla global bir internet kültürüne toplumuna doğru yol alıyor. Bu süreçte lazlarında kendilerine bir yol bulması, değişen gelişen bu kültüre sahip olduğu değerleri koruma yolunda akilli davranmasi gerekiyor.

91 yıllarda ogni ile başlayan laz kültür hareketi o dönemin koşullarına göre cesur bir adım olmuş, yazili basın yolu ile ( dergi) laz bilincinin oluşması, olan kimlik sorununa değinilmesi açısından etkili olmuştur. Kısa bir dönemi kapsayan bu oluşum, maalesef sonrasında sekteye uğramiştir. Bu durum yaklaşık 6 yilllik bir süredir internet ortamında varliğini sürdüren sayili websiteleri vasitasiyla tekrar hız kazanmiştir.

Aynı dönemde ( 6 yillik süreçte) Türkiyede insan hakları ve demoktatikleşme yönünde etnik kimliklere yönelik sözde olumlu gelişmeler sağlanmış, ancak bu gelişmelerin iletişim teknolojisinde ( tv, radio, gazete ws.) gözle görülür bir etksi olmamiştir. Bu durum "Kendi diline ve kültürüne sadece sen sahip çıkabilirsin" sloganini doğurmuştur. Bu bilinci kafamiza işleyip tartmamiz ve daha sonra da bilincli ve sistemli şekilde bu yönde uygulamamiz gerekmektedir. Bunu yapmadiğimiz sürece kimlik ve dil yitişinin önüne geçmemiz mümkün değildir.

Gerek lazlar gerekse diğer etnik grupların kendi kimliklerine sahip çikma yönünde yapabilecekleri çok şey vardır. Önemli olan bunun farkında olmak ve bu yönde ortak bir çalışma zemini oluşturabilmektir. Bu zeminin oluşturulabilmesi için internet önemli bir araç ama ancak doğru ve zengin şekilde kullanılırsa. Görünen bu tür bir bilincin daha oluşmadiği, internetin daha çok karalama ve saldiri araci olarak kullanildiğidir.

Bu komplexti aşmak gerekiyor. Bunu yapmak içinde ise bu yönde çalışmaların yürüten kişilerin, grupların, kurumların bir birleriyle sağlikli ve koşulsuz iletişimidir.

Laz kültürü yaklaşık 2500 yillik bir geçmişe sahip, zengin bir kültür. Lazc dili, sözlü geleneğe sahip ancak yazi dili zayif hatta yok denilebilecek bir dil. Bu dilin günümüze kadar ulaşması aslında şaşırtici bir durumdur. Yüzyillardir farkli kültür ve egemenliklerin altinda kalmış ancak buna rağmen varliğini hala sürdülerbilmiş bu dile sahip çikma, gelecek kuşaklara aktarma umudunu yitirmemek gerekiyor. Basın yayin organi olarak dergi gazete tv yaninda interneti de bu yönde etkin şekilde kullanmak gerekiyor. Özellikle yazili kaynaklara ulaşma, çeviri ve sonrasında yayımı gerekiyor. Maalesef Laz kültüründe destanlar, masal ve şiirlerinin bir kismi ancak 20. yüzyılda yazıya dökülebilmiştir. Özellikle 1984 yılında Fahri Kahraman tarafından oluşturulan transkripsiyon sistemine dayanan Latin tabanlı bir laz Alfabesinin oluşturulmasi ile birlikte, yazi dilinde ilerleme kaydedilmiş, yeni bir çok eserler- derlemeler-araştırma kitaplari basılmıştır. Ancak bu çalışmalar yeterli olmamıştır. Daha sonrasinda ise internetin varliği ile birlikte, lazca dilinin öğrenilmesi, öğrenmek istenlerin bu kaynaklara ulaşması sağlanmıstır.
Kuşkusuz bu yeterli değildir ancak bu yönde daha ciddi çalışmaların yapılması gerekliliğini anlamamiz açisindan önemli bir noktadir. Yazili dili olmayan bir halkin tarihe geleceğe bir şeyleri aktarabilmesi imkansizdir. Yazma ve okuma bilincinin gelişmesi için sahip olunan imkanların sonuna kadar kulanılması gerekmektedir.

İletişim çaği, farkli coğrafyada yaşayan ayni dil ve kültürü mensup insanlarida yakinlaştirmiş,. Örneğin ayni dilin ve kültürün iki mensubu olan Lazlar ve Megreller yillarca bir birinden habersiz olarak yaşamışlardir. Son yillarca Guctistan sinir kapisinin açilmasiyla birlikte kismende olsa Lazlar-Megreller bir birini daha yakından tanıma ve birbirleriyle iletişim de bulunma şansi yakalamışlardır. Bu iletişim yakınlaşma internet sayesinde hiz kazanmiştir.

Daha gerilere gidersek; Lazların kültür ve dil çikişini temsil eden Kolhlar yazılı dilleri olmamasına rağmen, sahip olduklari o muhtesem kültürleri hakkinda bir çok bilgiye antik çağa ait mezarlarda elde edilen bulgulara ve çeşitli kaynaklara, artık internet sayesinde ulaşilabilmektedir. Bilgiyi kaynağına ulaşma yonünde korkunç bir hıza ve imkana kavuşulmuştur. Tabi ki bilginin sadece ortada olmasi değil, o bilgiye ulaşılmasi da gerekir.

Lazcanın günlük hayatta sıkça kullanımı, laz dilinin geleceğini de belirleyecektir. Günlük konuşmalarda Lazcanın kullanımı yanında artık internette lazca isimler kullanılmaktadir. Bu ilk bakışta küçük bir ayrıntı gibi görünsede aslında yerleşik bir internet-lazca dilin de oluşmasına neden olmuştur. Günlük hayata kullanılmayan bir çok lazca kelime, internet kullanicisi tarafından elektronik ortamda isim, yazışma, email adresi olarak kulanilabiliyor. Bu sevindirici ve umut verici bir durumdur.

Diğer bir konuda, internetin sunduğu görsel paylaşım imkanları.
Youtube ile hız kazanan video paylaşım sistemi sayesinde artık lazona yöresinden bir çok müzik, video ve çeşitli olaylari içeren görüntüler paylaşılmaktadir. Bu tür gorsel malzemeler, bir şekilde farkında olmasakta gelecek kuşaklara bir şeyleri aktarma çabasında arşiv niteliğinde kazanımlardır. Yaşlı ve birikimli insanlarımizin sayısı her geçen gün azalıyor. Bu yaşlı insanlarimizin lazca diline olan hakimiyeti kuşkusuz yeni kuşaklarda asla olmayacak. Her geçen gun lazcayi konuşan kişilerin sayısı azalıyor, yeni kuşak lazca konuşmaktan çekiniyor yada anne ve babalar çocuklarına lazca öğretmiyor. Bu durum lazcanin gelecek kuşaklara taşınması açısından cidi bir tehlikedir. Lazcanın yazi dili olmasi yönünde verilen mücadeleler, çıkarılan kitap ve sözlükler, aslında bu yitişin önüne geçmek için verilen çalışmalardır ancak kuşkusuz yeterli değildir..

Bu anlamda internetin ikinci bir alternatif olarak ciddi şekilde değerlendirimesi gerektiğine inaniyorum.

Bu alternatifin etkin şekilde kullanılması gerekiyor. Zira bir websitesinde bir kullanııinın ortalama bir sayfada sadece 3-7 saniye arasında zaman geçirdiğini düşünürsek, kullaniciyi konuya, içeriğe odaklamanin önemi hayli artmaktadir. İşin ana noktasında bu tür unsurların dikkate alınması gerekmektedir. Atılan her adım, sunulan her bilginin doğru ve etkin formda sunulmasi şarttır.

Öğrenmek için sadece okumanın yanından, görmek, anlamak adına kişinin kendi iç dünyası ile bir özdeşleşme kurması gerekiyor. Bu noktada görüntü ve ses, algılama ve kavrama aşamasında önemli bir rol oynamaktadir. Internet merkezi olmayan, ağlardan oluşan bir ağ sistemi, yani bir bilgiyi internet ortamina aktardiğinizda, paylaştişinizda o bilgi herkesin olabiliyor. Internetin sağladiği bu imkan çercevesinde, bu unsuru dikkate alıp laz kimliği ve dilinin geliştirilmesi aşamasında yaygın ve etkin kullanımı yönünde kanalize edilmesi gerekmektedir.

Bütün bu noktalar ışığında, modern çağın kendine özgu dinamiği içinde önemli bir yere sahip olan iletişim teklonojisini anlamak kavramak ve uygulamak için, daha çok araştırmak ve kendimizi geliştirmek durumundayiz. Var olan Lazlık değerlerimize sahip çıkma, geliştirme ve daha da önemlisi gelecek kuşaklara aktarma çabasi içinde, internet bizleri yep yeni kaçınılmaz bir boyuta taşıyor. Bulunulan bu noktada bütün bunlara hazırlıklı olmak ve sürekli kendimizi yenilemek durumundayız.

Nosişi gza şkunişkala ortas..

Cengiz Kibaroğlu

08.04.2007

Lazebura.net