Foto: D.Önder, Lazona 2006

Ontxoruz var gyoç'k'anşa on'tulepe k'ayi dipağet'u. Go3'oşen nadoskidu lazut'işi ğerepe bergite ik'vatet'u do ik'orobet'u. Ham dulya berepe şeni mtelli osteru t'u. Diido ğerepe ok'obğamt'ez do amun3'amt'ez. Diidi paluroni pagarape ivet'u. Berepek enni didi mişi pagara ivasen yado golaxtina ikomt'ez.Ok'açxeti pagaraşi paluriz mo3'ak'ap'inuşi istert'ez. Pagaraz mo3'uk'ap'amt'anşi "auuu...hihihi" yado gamimğoramt'ez. Lazonaşi k'att'a oxoyişi ont'ulez a-xut-aşi didi pagarape divet'u. Pagarape extat'uşi pucepek ti oşaşeyi oşaşeyi i3'k'edamt'ez ocgiyaluz meçamt'ez. Berepek pagaraşi p'aramiti a-jur doloniz var met'k'omet'ez. Enni didi pagara mişi t'u neneşen nena gulut'u do mtelli op'ut'ez iriz açkinet'u. Kimi oraz ti tidi pagara oxenuşeni martepeşi berepek ok'işfelamt'ez do pagaraz amun3'at'ezşi palurepe meleni do 3'alendoni rak'anepeşen iz'iret'u. Hemindoraz rak'anuyi berepe ok'inç'et'ez do ar do ar mo3'uk'ap'umt'ez.        

Lazaonaz ham pagaraşi osteru Kyurtepeşi Newruzi k'ala dido ok'ungamz. Hemtepekti paluriz mo3'ak'apinu ikoman do, mo3'uk'ap'amt'anşi çkunepe steri gamixirxinaman. K'iyanaşi yati K'afk'asiyaşi Cuma xelk'epe k'ala ok'onok'veti adeti do moxtanape miğunan.

Ey gidi ndğalepe...

********************************************************************************************

Lazona'da Bahar Şenliği Pagaralar

Bahar yaklaştığında mart ayının ilk günlerinde baş gündemimizi oluşturan Nevruz geleneği ile ilgili tartışmalar beni hep günümüzde artık unutulmaya bırakılmış, Laz kültüründe Nevruza benzer bir eğlence yönü olan Pagara geleneğine götürür. (Pagara: Alevleri büyük ateş) Daha önceleri de Nevruz gündemi ile birlikte  Karadeniz sitelerinde Pagara geleneğini işlemiştim. Bugün de Lazebura üyeleri ve kültür severler için aynı konuyu işlemeye çalışacağım. Nevruzu artık isteyen istediği gibi sahipleniyor. Ben böyle bir kaygı taşımıyorum.  Belki gelenksel bir anlamı var diye sadece zaman ve biçim olarak benzer yönlerine dikkat çekmek istedim

Lazlardaki bu gelenek  eğlence amaçlı değildir. Bir taraftan iş yapılırken, diğer taraftan çocuklar iş yapmakla eğlenceyi bir arada yaşarlardı.  

Eskiden  tüm dünyada olduğu gibi Lazona'da da yaşam çok farklıydı. Bütün işler insan ve hayvan gücü ile yapılırdı. Yenilikler tüm dünya insanlarının yaşamında yapmış olduğu değişikliği Lazona'da da yapmıştır.

Lazların geçmişten bu günlere gelen adet, gelenek ve alışkanlıkları vardır. Ben sizlere, artık bu zamanlarda kalmayan, geçmişte çocuklar için önemli bir eğlence kaynağı olan   "pagara"lardan söz edeceğim. Çocukluğumda Lazonada mısır tarlalarında  pagaralar olurdu. Artık mısır tarlalarının yerini çaya bırakmasıyla Lazona'da Pagaralar kalmadı diyebiliriz. 

Baharın ilk ayları mart ve nisanda en büyük iş tarlaları  kazımaya hazırlamaktı. Mart sonlarında tarlaları sulayan harkların suyu kesilip tarlalar iyice kuruduktan sonra, kıştan beri içeride tutulan hayvanlar da baharın ilk günleri dışarı çıkarılırdı. Tarlaların bellenip kazılmasında öküzler de kullanılırdı ama çoğunluk bu işleri imece ile yapardı. Tarlalarda iyi ot olurdu ve inekler kıştan beri içerde olmanın verdiği iştahla otlayıp karınlarını doyururlardı. İneklerin otlatılmasında çocuklara yardım ettirilirdi. Aylardan beri içeride kalan inekler dışarı çıktıkları ilk günlerde sevinçlerini belli eden delilikler yapıp otlamaktan daha çok yeni ayaklanmış danaları ile koşuşurlardı. Çocuklar da inek ve danaların bu haylazlıklarına eşlik ederek peşlerinden koşup dururlardı. Böylece  hem baharın ilk günleriyle kucaklaşıp tadını çıkarırken bir yandan da kazılacak tarlada inek otlatıp  otlar zayi  edilmezdi

Tarlaları kazımaya başlamadan önce iyice temizlemek gerekirdi. Geçen yıldan kalmış mısır saplarının kazma ile kesilip toplanması ve inekleri otlatıp otların temizlenmesi kazıma öncesi yapılan tarla işleridir. Bu iş çocuklar için bir oyun sayılırdı. Çünkü işin sonunda  pagara ateşleri yakmak bir eğlenceydi.  Toplanan mısır sapları üst üste yığılıp, büyük yığınlar halinde ateş tutuşturulup yakılırdı. Büyük alevli pagaralar olurdu. Çocuklar en büyük kimin pagarası olacak diye aralarında yarışma yaparlardı. Sonradan da pagaranın alevleri üzeriden atlamaca oynarlardı. Alevlerin üzerinden atlarken "auuu...hihihi" diye bağırırlardı. Lazonada her evin tarlasında  beş-altı pagara olurdu. Pagaranın alevleri yükselince, inekler de şaşkın şaşkın bakıp koşuşurlardı. Çocuklar pagara ile ilgili konuşmaları bir-iki hafta bırakmazlardı. En büyük pagara kiminki idi dilden dile dolaşır, köyde herkes tarafından bilinirdi. Kimi zamanlar da, büyük pagara yakmak için çevre çocukları yardımlaşırdı. Pagara tutuşturuldu mu alevler karşı ve aşağı mahallelerden görünürdü. O zaman çevredeki tüm çocuklar birikip teker teker üzerinden atlardı.

Lazonadaki bu pagara oyunu Nevruz geleneğine  çok benziyor. Nevruz ateşi yakanlar da alevlerden atlarlar ve atlarken bizimkiler gibi haykırırlar. Yalnız bizde Nevruzda olduğu gibi belli bir gün yoktur, genel olarak nisan (april) ayı içinde yapılır

Lazlardaki bu pagara geleneğinin salt eğlence amaçlı olmayıp bir yandan iş yapıldığını bir kez daha belirtmek yararlı olacaktır. Zira pagaralardan sonra kalan küller  salatalık, kabak ve fasulye ekilen ocaklarda gübre olarak kullanılırdı.

Kamil Aksoylu

Lazebura.net

Not: Yazılar Lazca ve Türkçe olarak yazılmıştır, birbirinin çevirisi değildir.