Kimi araştırmacılara göre sayıları kırk civarında olan etnik grupları bir arada barındıran ülkemiz, Türkçe dışında onlarca dile de ev sahipliği yapmaktadır. Bu dillerden bazıları Anadolu tarihi kadar eski olup, Anadolu halkı tarafından anadil olarak kullanılmaktadır.  Anadilin  tanımı kısaca, bir insanın ana-babasından yada çok yakın çevresi tarafından öğrendiği ilk dil olarak yapılmaktadır. Bu tanıma göre ülkemizde milyonlarca insanın Türkçe dışında bir anadili olduğunu söylemenin dahiyane bir görüş olmadığı gibi, aksini iddia etmenin bağnazlık ve inkarcılıkla gerçeklerin üzerini örtme çabası olarak gördüğümden üzerinde durmayı gerek görmüyorum.

Son yıllarda ülkemizde sıkça tartışılan bu sorunlar çözümsüzlüğe  yönelik görüşlerle kısır bir döngüde hapsediliyor. Bir yandan baskıcı ve inkarcı zihniyet kuşatmasında önemli bir cephe oluşturularak sorun özünden uzaklaştırılıp, içeriden yada dışarıdan destekli senaryolar üretilip bölücülük fobisi oluşturuluyor. Diğer yandan hak hukuk kavramından yoksun, taleplerinin bilincinde olmayan,  dik başlı, isyancı ve slogan varı yöntemlerle öne çıkmaya çalışan bir kesim oluşturuluyor. Gerçek olan şu ki, eğer gerçekten aranacak bir hak varsa bu iki kesim arasında güme gidiyor. Bence bu durum gerçekten art niyetli, bölücü ve inkarcı zihniyeti besleyen ana malzeme oluyor. Çünkü çözümün hiç gündeme gelemeyip, çözümsüzlük kördüğümünün sürekli gündemde tutulduğunu görmekteyiz. Bu bağlamda anadilde eğitim sorununa değinmeden önce anadildeki yayınlar konusunda da görüşlerimi belirtmek istiyorum.

Bilindiği gibi AB sürecinde TRT 2004 yılından bu yana anadilde yayın yapmaya başladı. Bu uygulamada TRT’nin kriterini bilemiyorum ama Lazca yayın için yapılan başvurulardan bir sonuç alınamadı. Bir çok Laz aydınları tarafından devletin Lazları yok saydığı söylendi. Ben bu görüşe hiçbir zaman katılmadım ve görüşlerimin değişeceğini de sanmıyorum. Çünkü beş anadilde yapılan radyo ve televizyon yayınlarıyla devletin bu dilleri de var saydığına  inanmıyorum. Haftada yirmi dakika yapılan resmi yayınla bir dilin var sayılacağını düşünemiyorum. Ayrıca devlete yapılan “ona verdin bana da ver” yaklaşımını çok da mantıklı görmüyorum. Devletin bir dile eğitim yada yayın hakkı tanımasının kriterleri çok farklıdır. Ben Lazca’nın bu kriterler içinde yer almasını savunabilirim, ancak bu istek Lazca yayın talebinden farklı bir şeydir. Açıkçası ben şahsen bu yayın politikasının bu şekilde  kalıcı olacağını sanmıyorum. Hem kalıcı olsa  bile bu şekilde yayını yapılan dillere çok katkı sağladığını göremiyorum. Anadilin alfabesi, grameri, tarihi, kültürü ve edebiyatı vardır. Burada vurgulamak istediğim Lazca yayının talep edilmemesi  değildir. Anlatmak istediğim Lazca yayın yapılmasının  bu dilin var sayıldığı anlamına gelmeyeceğidir.

Aslında yayın hakkından çok daha öncelikli  olan bir konu  var ve nedense hiç kimse buna değinmez. Lazca şu an televizyon ve radyo yayını için yetersizdir. Lazca yeterli olsa dahi yeterli donanıma sahip eleman ve altyapı yoktur. Bu sorunlar çözülmeden Lazca yayın kabul edilse de başarılı olunamayacaktır. Kürtçe iki lehçede yapılan yayının ne derece doğru ve anlaşılır yapıldığını elbette ki ben bilemiyorum ama Lazca için ciddi kuşkularım var. Hangi şive yada ağızda yapılacak? Bütün Lazlar anlayabilecek mi? Yoksa dönüşümlü olarak bütün şiveler kullanılacak mı? Her neyse, hangi yol izlense de ben şu an için ne yayıncıyı ne de dinleyiciyi hazır görmüyorum. Bunun sebeplerini aşağıda anadilde eğitimle ilgili görüşlerimde daha anlaşılır bir şekilde açıklayabileceğimi umuyorum.

Yazımın başında anadilde eğitimin birey için en temel hak ve özgürlük olduğunu belirtmiştim. Bu hak bugün için yasal olarak mümkün olmasa da birey ve devlet arasında hukuka uygun evrensel bir haktır. Ancak bu hakkı kullanmaktan her anadilde eğitim ve öğretim yapılabilmesi anlamı çıkarılmamalıdır. Anadili eğitim ve öğretim müfredatına almak ayrı bir şeydir, anadilde eğitim yapmak ayrı bir şeydir. Bu anlamda ben anadilde eğitim yapmayı talep etmiyorum, hatta ret ederim. Talep edenlerin de ya samimi olmadıklarını yada gerçekten ne istediklerinin farkında olmadıklarını düşünürüm. Biz bu topraklarda yaşayıp ülkemize sahip çıktığımız sürece eğitim ve öğretim dilimiz bellidir, tartışmaya gerek yok. Neden gerek olmadığını izah edeyim efendim.

Diyelim ki anadilde eğitim isteğimiz kabul edilip devlet değerlendirmeye aldı. İş bununla bitmiyor tabi. Devlet talep edilen bölgeye uzman bir heyet gönderir ve alan araştırması yaptırır. Öyle Hatay’da Arapça konuşuluyor diye, Artvin’de Gürcüce konuşuluyor yada Diyarbakır’da Kürtçe konuşuluyor diye devlet bu bölgelerde konuşulan dillerde eğitim yapılması için ilk ve ortaöğretim kurumlarına veya eğitim kurumlarına izin vermez. Alan araştırmaları değerlendirilir ve devlet bölgede anadilin  potansiyel olarak konuşulmasına göre karar verir. Devletin görüşü söz konusu bölgede anadilde bir eğitim yapmaya gerek olmadığı yönünde olabilir ve böyle olursa anadilde eğitim hakkı ortadan kalkmış olsa da devlete yönelik eleştiriler sürüp gider. 

Şimdi bir de konuya diğer yönden bakıp, devlet araştırma yaptığı bölgede anadili yeterli potansiyelde görüp eğitim kurumlarına izin versin. Diyelim ki Lazona’da anadilde eğitim yapacak ilk ve ortaöğretim okulları açıldı. Lütfen samimi olarak cevap verin, Allah aşkına aranızda çocuklarını o okullara gönderecek hiç kimse var mı? Aynı şekilde Hatay ve Diyarbakır için de düşünebiliriz, hiç fark etmez. Sonuçta bir Allahın kulu çıkıp çocuklarını o okullara göndermez. Devlet de açtığı bu okulları iki yıl sonra kapatır ve bu anadilde eğitim problemini de demokratik bir şekilde ortadan kaldırmış olur. Ve bizim gibilere de susmak düşer.

Elbette ki ben kim ne ister, nasıl ister, ne yapar bilemem. Söylediklerim herhangi bir grup, topluluk yada kurum adına değildir. Konuyla ilgili kendi değerlendirmemdir.  Bizim isteğimiz anadilde eğitim olmamalı görüşündeyim. Çünkü bunu istemek yolumuzun kapanmasını başından kabul etmek gibidir. Bu kadar karamsarlığa gerek yok biraz iyimser düşünelim diyorsanız, en iyimser yaklaşımla anadilde eğitim verecek okulların öğrenci bulduğunu kabul edelim. Peki ne okuyacak bu çocuklar, halihazırda neyimiz var?  Henüz yazılı bir dil olmayan Lazca, eğitim dili olabilir mi? Bizim devletten isteyeceğimiz bir şey varsa anadilimizi öğrenmektir, çocuklarımıza öğretmektir, en azından öğrenmek isteyene öğretmektir. Bunun yolu da yine devletin konuya el atmasından geçer. Yani anadilleri yaşatmayı devlet politika edinmelidir. Bunu uygulamanın yöntemleri elbette ki vardır. Anadilde eğitim istiyorum diye devletle cebelleşmeye girmek yol ve yöntem olmamalı. Devlet de üzerine düşeni yapıp anadillere yönelik inkarcı tutumunu tekrar gözden geçirmelidir. Bu anlamda TRT’nin anadillerdeki yayını önemli bir adımdır. Bunun devamının gelmesi gerekiyor. Anadil ve kültür üzerinde bütün kısıtlamalar kaldırılmalı ve çalışmalara izin verilmelidir. Bölge üniversitelerinde bir Laz dili ve kültürü kürsüsü açılabilir. Bununla Lazca’nın akademik düzeyde önü açılmış olur.  Bölgedeki ilk ve ortaöğretim okullarına Lazca dersler konabilir. Yani Lazca, eğitim ve öğretim müfredatına alınabilir. Lazca’yı zaten konuşan çocukların öğrenmedeki sıkıntıları aşılır. Bana göre anadilde eğitim yerine, anadili eğitim ve öğretim müfredatına alabilmektir önemli olan.  Lazca’nın yaşatılması, geleceğe taşınması, basın-yayın, radyo ve televizyonculuğun yapılabilmesi için bu aşamalardan geçecek sağlam bir sürecin başlatılması gerekir. Bu da biraz devletin anadilleri yaşatma politikasına bağlı olmakla bitlikte, biraz da bizim ne istediğimizle ilgilidir sanıyorum.

Kamil Aksoylu 07.01.2007

Lazebura.net 

Bu Makale {moshits} kez okundu