Yüksek Mühendis Rahmi Arer imzasıyla yayımlanan “Rize, İçtimai, İktisadi ve Kültürel Bakımdan Bir Tetkik” isimli kitabın 50. sayfasında bulunan “İktisadi Kalkınma Neticesinde Elde Edilecek İçtimai Neticeler” bölümünden, (bir yanıyla dönemin fotoğrafını veren) bir alıntı:

“Halen senede 50–60 bin kişi ilkbaharda aile maişetini kazanmak üzere yurdumuzun muhtelif mıntıkalarına akın eder. Sonbaharda memleketine döner, bu iki mevsimin muayyen aylarında vapurlar yolcu ile dolar ve taşar. Vapurlar kâfi gelmez, şikâyetler başlar. Bıldırcınlar gibi senevî iki ters istikamette iki göç... Yolcuların vapurdaki sıkışık durumu, kışın dönüşte soğuk ambarlardaki sefalet yürekler acısıdır. Buna rağmen şevk kaynağı, neşeli tabiatı onu üzüntüye sevk etmez.

“Dönüşten daha çok kışın son devresinde veya ilkbaharın başlarında İstanbul’a gidiş, daha elimdir. Kapalı ambarlarda birçok veremliler İstanbul hastanelerinde deva bulmağa gider. Bu kapalı yerlerde beş gün süren yolculuk esnasında, bir veremli İstanbul’a beş, on veremli ile ulaşır.

“Geride köyde kadınlar, ihtiyarlar, çocuklar kalır. Koca köyler erkeksizdir. Kadın tarlasını sürer, eker, biçer, kışlık odunu hazırlar, çocuklarını besler ve yetiştirir. Gıdası da az olan ana, çabuk yıpranır, ananın verem olması ise bütün aileyi aşılar.

“Çok zaman gurbete giden erkek evin gıdasından fazla kazanamadığından yurda dönemez, senelerce yuvaya hasret kalır. Tarlalarda çalışan kadınların yanık sesli türküleri hasretle titrer. Zavallı; uzak diyarda yıpranan erkeğini mi düşünsün, bin bir gaile arasında küçük yaşta bile emeğine muhtaç olduğu çocuğunun cahil kalışına mı yansın?

“Köy yolu güzergâhı tetkik ettiğim zaman gece, saat 10’da, Rize’den 15 kilometre mesafede bayırların başında, arkasındaki küfede 50 kilo mısır yükü ile gördüğüm 5–6 kişilik kadın grubu, bu yük sırtında tâ Rize’den itibaren yaya gelmekte idi. Daha da iki saatlik yolları vardı. Bu zahmeti mısır maliyetindeki bir kaç kuruş nakliyeyi kazanmak için ihtiyar ediyordu. İki kat olmuş bu aziz analar, bu ocakların adeta mukaddes bekçileri...

“Bu satırları yazarken, bu muhitin kalkınma çarelerini araştırma vazifesini yüklenirken hep o gece, ıssız ve yıldızsız karanlık o gece, evine dönen 5–6 kadınlık grubun perişan halini düşündüm. Kocasını, her gün birbirlerine destek, daima yanında görmesinin nasıl mümkün olabileceğini araştırdım.

“Görülüyor ki bu mümkün değil yalnız asgarî hayat seviyesi, onları servetlere boğma imkânı var. Göç durumunu 15–20 senede tamamen ortadan kaldırmak, onları Avrupa’da bile seyrek bulunabilecek bir duruma sokmak kaabil. Onlara Van’da, Muş ovasında yer aramağa lüzum yok, çok sevdiği her meşakkate katlanarak terkedemediği ve bu yüzden kilometrekareye 50 kişi isabet eden, kendi diyarında, toprağında bulunan namütenahi cevher ve servet kaynakları kıymetlendirilerek barınması ve saadete erişmesi imkânları vardır.

“Rizelinin azami çalışma kabiliyeti sonsuzdur. Çay dâvasının, ipek dâvasının, kendir dâvasının isabetli dâvalar olduğuna imanı vardır. Ancak büyüklerinden, memleketi idare edenlerden de iman ve bu dâvaların doğruluğunda isabet olduğuna dair işaretler, emareler ve tahakkuku için yardımlar beklemektedir.”

(Dönemin diliyle yazılan metin buraya aynen aktarılmıştır.)

Iletim: Hüseyin Irmak

Yorum (0)

Bu Yorumu Feed ekle

Yorumlari Göster/Kapat

Yorumlari Göster/Kapat

---