Tramvay durduğunda aniden yerimden firlayip indim. Aradigim üniversitenin duragina gelmistim. Kosar adim merdivenleri çikip üniversite binalarina yöneldim. Almanya'nin en büyük üniversitelerinden biriydi. Karmasik yapili binalarin arasindan geçip aradigim C Blokunu bulmuştum. Gitmek istediğim dilbilimleri enstitüsü bu binadaydi.

Yillar önce bu üniversitenin kütüphanesine ilk geldigim günü hatirladim ister istemez. Nasilda heyecanliydim. Ne soracagimi ne aradigimi tam olarak bilmeden tereddütle yürüyordum. Bir arkadasimin önerisi üzerine basvuruyordum bu enstitüye. Tarih bölümünde okuyan arkadasima göre Lazlar üzerine de birçok kaynak vardi. Önce inanmamistim. Eger Lazlar ile ilgili kaynak vardiysa çoktan elimize geçerdi, bilirdik. Bir yandan da merakim uyanmisti. Ya dogruysa demistim. Ilk firsatta ugramistim.

O zamanlar Kafkasoloji bölümüne Dr. Job bakiyordu. Bir gün randevu alip kendisiyle görüsmeye gitmistim. Telefon görüsmemizde Lazca bilmeme hayret ederek "Biz artik Lazlarin asimile oldugunu düsünüyorduk" demisti.

Almanya'ya okumak üzere gelen genç bir Lazdim. Lazca biliyordum. Ancak anadilimiz ve tarihimiz üzerine hiçbir sey bilmiyordum. Ayrica biz Lazlarin Rum asilli olabileceklerini düsünüyordum. Türkiye'de yasadigim dönemde buna benzer birçok önyargiyla karsilasmistim. Hatta lisedeyken beni rahatsiz eden yasitlarima bir cevap verebilmek için çaresizce tarih hocamiza basvurmustum. "Lazlar nereden geliyor, biz neden Lazca biliyoruz?" Tabii ki doyurucu bir yanit alamamistim.

Lazcanin ayri bir dil oldugu Almanca ögrendigim dönemde bilince çikmisti. Almancadaki bazi sesleri Lazcadaki benzerlerini bulmaya çalisiyor, Almanca alfabeyle Lazca yazmayi deniyordum. Türkçe alfabeyle yazmaktan umudumu kesmistim. Ancak Lazca'da Almanca'da olmayan seslerde vardi. Yine de isin içinden çikamiyordum.

Iste bu sirada Dr. Job ile tanismamiz isabetli olmustu. Kafkasoloji uzmani olan Dr. Job çok iyi Gürcüce biliyor Kafkas dillerine ait genis bilgilere sahipti. Lazca ile ilgili de beni sasirtan su bilgileri veriyordu: Lazca ile Rumca arasinda bir yakinlik yoktur. Lazca Gürcü diline yakindir ve bir güney kafkas dilidir. Gürcüce, Lazca, Mengrelce ve Svanca bu dil grubunu olustururlar. Bu bilgiler daha önce duyduklarimi bildiklerimi alt üst etmis beni son derece sasirtmisti. Madem ki gerçekler bunlardi biz neden hiçbir sey bilmiyorduk. Beni mesgul eden bu soruydu. Dr. Job da kendisini ziyaret ettigim dilbilimleri enstitüsünde bazi kaynaklari ilk kez görüyordum. Dumezilin Lazca öykü ve masallar derlemesi Marrin ünlü gramer kitabi ve sözlügü vb. Kartozianin Gürcüstan baskili derlemesi... su an hatirlayamayacagim bir derlemeden (Gürcü yazisi ile) okumus beni hayretler içinde birakmisti:

Ela komoxti ela ena va mogalasen
gogala gogala do na skimda cegalasen

Okudugu türküyü taniyordum. Çocuklugumda kadinlardan defalarca dinlemistim. Yazi Gürcüceydi, ben anliyor ancak okuyamiyordum. O ise okudugu Lazca metinleri anlayamiyordu. Gürcüce bilmesi Lazca okuduklarini anlamaya yetmiyordu. Ben ise saskinliktan ne düsünecegimi bilemiyordum. Tek aklimda kalan Gürcü yazisini nasil ögrenebilirim düsüncesiydi. Son derece güzel görünümlü olan bu yazi nasil ögrenilebilirdi? Bazi seslerin Latincede karsiligi yoktu. Bir 3 nasil yazilirdi? Ilk etapta bazi isaretler koyarak bildigim mani ve türküleri yazmaya çalisiyordum. Lazca kart, mektup yazmayi deniyordum.

Bu arada dostlarimin farkli tepkisiyle karsilasiyordum. Kimisi buna ne gerek var diyor, kimisi Lazcaya olan tutkumu hosgörü ile karsiliyordu. Geçirdigim soktan bir türlü kurtulamiyor Lazca yazabilmenin arzusu bende gitgide büyüyordu. Almanya'nin büyük sehirlerinden birinde Lazlardan kopmus bir gençtim. Lazca konusmak ortamim kalmamisti. Almanca, Ingilizce arasinda Lazcami tümden yitirecegim korkusuna kapilmistim. Iste bu yüzden Lazca yazmanini gerekliligi kendini göstermisti. Ne olursa olsun Lazcami canli tutmaya çalisiyordum.

Bu düsüncelerle yillarim çalisma ve okul yasamiyla oldukça yogun geçmisti. Ikinci soku 84'de basilan Lazuri Alfabe elime geçtiginde yasamistim. Önsözü okudugumda Lazcayi yazma özleminin yalnizca bana özgü bir sey olmadigini anlamistim. Kisa bir süre içinde Lazca alfabeyi ögrenmistim. Kendi isaretlerime artik gerek kalmamisti. Önerilen Alfabeyi benimsemistim. Artik istedgim kadar Lazca yazabilirdim. Sevincim ölçüsüzdü. Alfabe elime geçene kadar bir çok kaynaga ulasmistim. Tarihimiz ve dilimiz ile ilgili dogru bilgilere sahiptim. Alfabe ile eksiklerim tamamlanmisti...

Daha sonra acaba Lazcaya ilgi duyan baska gençler var miydi sorusu beni mesgul ediyordu. Yalnizdim. Çevremdeki dostlar arasinda Lazca bilen arkadaslarin eksikligini her an hissediyordum. Memleketten binlerce kilometre uzaktaydim. Her göçmen gibi birlikte getirdigim kültürel birikimin yitirilmesi korkusunu tasiyordum.

Süreç içinde benim gibi okumaya gelen Laz ögrencilerle tanistim. Gitgide eksikligini duydugum seylere kavusuyordum. Bir süre sonra küçük bir grup olusturduk. Hepimizin ortak dilegi Lazcayi yitirmemekti. Üç kültür arasinda kalmanin dogurdugu ortak sorunlar bizi birbirimize bagliyordu. Artik yalniz degildik.

Asansörden indigimde Enstitünün Kütüphanesini bulmak pek zor degildi. Yillarca önce geldigim günün heyecani sarmisti beni. Bir Alman üniversitesinde Lazca kaynaklari aramak hâlâ garip geliyordu bana. su anda Istanbul'da üniversitelerin birinin kapisinda olmayi yeglerdim. Içimi bir buruk aci kapladi.

Oysa üzülecek bir sey yoktu. O günden bugüne çok sey degismisti. Ilk geldigimdeki gibi önyargilarla dolu degildim. Ne aradigimi biliyor adimlarim kendimden emindi. Elimdeki kitap listesine bir göz attim. Acaba tümünü burada bulabilir miyim dedim. Hepsini bulamasam da önemli degildi. Nasil olsa azar azar dünyanin her yerinden bulur getirtirdik. Dr. Job yoktu artik burada. Gittigi yeni üniversitede Prof. olarak çalisiyordu. O günlerdeki gibi Lazlar artik asimile olmustur deyip geçmiyor hatta Lazcaya da zaman ayiriyormus...

Bazi seyler için zaman önemli bir olgu. Süreç neleri degistirmiyor. Bundan birkaç yil önce Laz aydinlarinin OGNI'yi çikaracaklarini kim söyleyebilirdi. Ve bu kadar ilgi görecegini kim tahmin edebilirdi.

Artik çok sey degismistir. Belli bir birikim olusmustur. Asil sorun da burada baslamaktadir. Önümüzde duran görevlerin bilincine varmak. Ve hizla yerine getirmek. OGNI'yi zenginlestirmek daha ileri adimlarla kalici hale getirmek.. Tarih ve anadilimiz Lazca üzerine dogru bilgilere dayanan bilgi birikimini olusturmak.

Alanimizda hizli ilerlemeler kaydediyoruz. Önümüzdeki yillar daha büyük basarilarin tanigi olacaktir. Artik Türkiye'de Laz fikrasi anlatildiginda gülmenin yerini bilinen önyargilarin sorgulanmasi alacaktir. Halkimiza karsi var olan önyargilara karsi amansiz bir mücadele verilecektir.

Halklarin kardesligi konusunda söylenecek çok sözümüz vardir. Karadenizde demokratik dönüsümlerin ekseni olacagiz. Bir zamanlar gericilige geçit vermeyen yöremizde olumlu gelismelere temel tasi koyacagiz. Türkiye'deki demokratik savasima katacak birikimimiz vardir.

Tulum esliginde horona durmus gibiyiz. Öylesine heyecanli ve umut dolu. Bu horona katilmaya ne dersiniz?

Selma Koçiva, Şubat 1994