Rize/Çağlayan Köyü'nde yamaç dibindeki 1849 yapımı Hurşit Bey Konağı.

Gerek doğası, gerekse mimari yapısıyla eşsiz bir bölge olan Doğu Karadeniz'deki asırlık ahşap evlerin yok olup gitmesini önlemek için, kültür misyonerleri koruma-kurtarma harekâtı başlattı  

ŞULE ÇİZMECİ

Evleri kurtarma harekâtı
Uzun süredir gözlerden ırak, kendi kaderini yaşayan bölgeye iki yıl önce ta İstanbul'dan 'sahipler' geldi. Amaçları kırsal mimari örneklerini koruma altına almaktı. Nasıl ki, doğaseverler kuş türlerini korumak için seferber oldularsa, onlar da mimari yapıların hayatta kalması için var güçleriyle çalışacaklardı. Kültür misyonerleri Amélie Edgü ve Afife Batur, genç mimar M. Reşat Sümerkan ve fotoğraf sanatçısı Ali Konyalı'dan oluşan bir ekip, bölgeyi karış karış gezdi; tüm evler tek tek tepeden tırnağa fotoğraflandı. Bu yoğun emeğin sonucunda ortaya Doğu Karadeniz'de Kırsal Mimari adını taşıyan iki çalışma çıktı: İngilizce / Türkçe yazılmış, renkli fotoğraflarla-açıklamalarla bezeli bir kitap ve fotoğraf sergisi. Kitap, geçtiğimiz temmuzda İstanbul'da gerçekleşen Asya Mimarlık Örgütü'nün 5. Kongresi sırasında satışa sunuldu ve bin adet sattı. Aynı dönemde Milli Reasürans Sanat Galerisi'nde ise bir fotoğraf sergisi açıldı. Sergide Ali Konyalı'nın 45 fotoğrafı yer alıyor; devasa boyutlardaki renkli fotoğraflar, izleyenleri Doğu Karadeniz'in gizemli atmosferine doğru çekiyor. Yerli-yabancı mimar ziyaretçilerin büyük ilgisini çeken bu sergi eylül sonuna kadar açık olacak.
Tüm dünyayı dolaştığını söyleyen Amélie Edgü'ye göre, dünyada Karadeniz kadar özel bir bölge bulmak çok zor: "Bölge hâlâ kendisini koruyor, insanlarıyla ve evleriyle beni çok etkiledi. İsviçre'den daha vahşi, daha güzel. Bu gezilerim sırasında beni üzen bir şey oldu; Karadeniz evleri hâlâ ayakta, ama restorasyon gerekiyor. 10 sene önce gördüğüm evlerin büyük bir kısmı bugün yok. Bu durum kafamda acaba orada bir şey yapabilir miyiz sorusunu uyandırdı. Afife Batur'la bir kurtarma harekâtına girişme kararı vermemiz işte böyle doğdu. Önce bir sergi ve bir kitap hazırlamakla işe başladık." Kitabın editörü Prof. Dr. Afife Batur, Doğu Karadeniz'in ne denli önemli bir kültür, mimarlık, yapı geleneği, yaşam modelleri barındırdığını ortaya koymak ve bu güzellikler kaybolup gitmeden kamuoyu ile paylaşmak istediklerini söylüyor. Misyonerlere Karadeniz Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi'nden Yrd. Doç. Dr. Reşat Sümerkan rehberlik etmiş, beş kez bölgeye gidip gelmişler. Kitabın sponsoru ise kendisi de Karadenizli olan Mudo'nun sahibi Mustafa Taviloğlu.

Bölgedeki evlerin yüzde 60'ı kullanılıyormuş; evlerin bir kısmında mal sahipleri oturuyormuş. Bazı evler ise çay tarımı için gelmiş çay işçilerine oda oda kiralanmış. Söz Batur'da: "Evlerin çoğunda işlemeli duvar dolapları, kapılar ve mutfak dolapları duruyor. Herhalde 100'e yakın eve girdik, içlerinden tipik olanları ayırdık. İlk etapta korunması, restore edilmesi gereken, en önemli ve en güzel 10 evi belirledik. Plan ve yapım tekniği açısından bazıları bezeme modeli ürünü. Bazıları ise konumları açısından önemliydi. Bu evlere hem sahipleri, hem Kültür Bakanlığı, hem de Karadenizli işadamları sahip çıkmalı. Ekimde Ankara'ya gidip Kültür Bakanı ile konuşup bu milli servetimize fon ayırmasını isteyeceğiz."
Gönüllü çalışan bu ekibin bundan sonraki hedefi Orta ve Batı Karadeniz'deki güzellikleri sergileyerek dikkat çekmek ve Karadeniz'in komple koruma altına alınmasını sağlamak.

Haber: Radikal gazetesi