Xvala bort’at’itşi vanati megabrepe k’ala arte bivatşi  Turkuli, miz daha mskva ap’aramitasen-şi oçalişupe bikomt’it. Xoloti hemu steri mskva Turkuli var-map’aramitet’ez.

Haşo dido 3’anapes naonu elakteri op’aramitu-çkuni. 3’opxulaşi skidalasti kimi kelimepe ktureri koxi3’onasen yado hem kelime otkvuşen oncğore mavet’ez. Hatta sinifepes ok’itxuşi dersepeşi nenoni imtixani çkuni şeni enni mk’ita ondepeşen ari ivet’u. Magurapalek çku uça-pi3arişi oğune emoselanşi ktureri na-oxi3’onasen kelimepe otkvoni cumle gedguşi zoris kodopskidaten.   Eizi na-emzdanoren durumiz kodopskidaten-şi şkurnaten na-miçkinanpeti gomoç’k’ondut’ez.

Ham eizi ezdimu, Lazonaşe galendon na-moxtes Magurapale do noğaşe duyla şeni galeşen na-moxtes k’oçepeşi berepete-ti naonet’u.

Dido 3’anape golaxtu şkule iptineri fara Lazonaşen universit’aşi imtixani şeni gamapti-dort’un. İmtixani şeni Mp’olişe bidi şkule xoloti ham durumi k’ala ok’obagi-dort’un. Didote ar ortamis ma mutu var-mk’itxan-şa op’aramitupes var-bak’atet’i. Dobadona-çkimişi k’oçepe k’ala arte bivat’it’şi biraxat’et’i do hemtepe k’ala op’aramituz geboç’k’amt’i.

Hemu şkule Mağala  eğitimi do oçalişu şeni Ankaraşe bidişi xoloti megnaperi durumi naonu. Ar oçinapuşi ortamiz sonuri na-bore mk’itxanşi Lazonaşi ar Lazi na-bore bu3’umert’i. K’oçepeşi oxo3’ona didoten megnaperi ivet’u. Zuğauçari p’aramitite “ Uy! Laz xamsi celdunmi? Nasisun…Lazlarin kafasi onikiden sora çalişayimi?” steri muntxanepe zop’ont’es. Dido nosik var-emizdamt’u hamtepes. Ma, hem “ Lazi” mi3’umert’es hemti Zuğauçari p’aramitite memoçkint’es.

Hamtepes “Lazepe”  mipe-ren  muç’o var uçkit’es. “Lazuri” na-var uçkin Zuğauçoni k’oçepes muşeni “Lazi” u3’umernan yado meraği bikomt’i. K’at’a oras oguru-çkimi bikomt’i. Ma, “Lazi” bore “Moxti Lazi” bore ya bu3’umert’i.

Ardido megabre-çkimikti “Lazepe” mipe-ren çkimden digures-dort’un.

Orape golaxtuşi çkva etnuği kimluğoni k’oçepe k’ala biçinapi. Hemtepeşi op’aramituti çkimi steri çkva-t’u. K’ibrisuri Turki megabreşi op’aramituti dido ktureri momixtu-dort’un.  Hemindo şkule Turkiyeşi gale eğitimi na-z*iru do Turkuli ağani na-diguru k’oçepe k’ala biçinapi. Hemtepekti Turkuli dido daha ktureri na-ip’aramitoms bz*irişi ham p’aramitaşi ktura muşeni iven koxobo3’oni-dort’un. Jin-muşi dido na-var eidginasen ar durumi nat’u kodobiguri-dort’un.

Yani, nana-nena na-uğun ar k’oçis, majurani ar nena op’aramituşi ar zorluğit’u p’aramituşi elaktale. İşte hemoraz oxobo3’oni umçanepe-çkunik muşeni “Lazuri mot-ip’aramitamt! Nena elegaktanoren” na-zop’ont’es.

Anadoliaşi; Trakias, Zuğauças, Yulva, Gyuney-yulvas hak’o dido elekteri p’aramitaşi çkvanoba muşeni-ren! ha3’i dido daha k’ai oxobo3’onam.

Ha3’iti na-naonen, 3’oxlenoraşen doni na-mulun “elakteri-p’aramita” ebazgaleşi k’ap’ulas na-ren mtinepe ha3’i kodobigurit. Eğersem p’aramita-çkuni oduzanuşe biçalişatna-ti nana-nena çkuni na-ok’omaxvanorenti...

Muç’oki; ar İngilizişi, Alamanişi Turkuli op’aramitu var-moi3’ondinan-na, Lazepesti Turkuli op’aramituşi elaktima çku, Lazepesti, haya doğali na-ren miçkit’anoren.

Ha3i enni dido na-minon berepe-çkunik “ Lazuri ospirapan!”

Türkçeyi Güzel Konuşuyor!

Çok iyi hatırlıyorum çocukluk yıllarımdı, daha Lazonadan hiç ayrılmamıştım. İstanbulda uzun zaman kalmış komşumun çocuğu gelmişti Lazonaya. Çocuk biz yaşlarda idi ve bize göre çok daha güzel Türkçe konuşuyordu. Arkadaşlarla beraberken onun konuşmalarını, “vay! ne güzel Türkçe konuşuyor” diye imrenerek ve hayranlıkla dinlerdik. Yalnız iken veya arkadaşlarla bir araya geldiğimizde Türkçeyi kim daha güzel konuşacak çalışmaları yapardık. Yinede onun gibi Türkçe konuşamazdık.

Yıllarca sürdü bu şive bozukluğumuz. Okul yaşamımızda bazı kelimeler değişik anlaşılır diye o kelimeyi söylemekten çekinirdik. Hatta sınıfta sözel derslerden sözlü sınav bizim için en zor şeylerden biri olurdu. Acaba öğretmen bizi tahtaya kaldırdığında değişik anlaşılabilecek kelimeleri söylememiz gereken bir cümle kurmak zorunda kalırız. Alay edilebilecek duruma düşebilirmiyiz korkusu ile bildiğimiz konularıda unuturduk.

Bu alay edilme, Lazonaya dışarıdan gelen öğretmenler dahil, ilçeye görevli olarak dışarıdan gelenlerin çocukları ile de sürerdi.

Yıllar geçtikten sonra ilk defa Lazonadan üniversite sınavları için ayrılmıştım.  Sınava için İstanbula gittiğimde de aynı durumla karşılaşmıştım. Genelde bir   ortamda bir şey sorulmazsa konuşmalara katılmazdım. Memleketimin insanları ile bir araya geldiğimde rahatlar onlarla sohbete başlardım.

Daha sonra yüksek öğrenim ve çalışma hayatına devam etmek için Ankaraya gittiğimde aynı sorun devam ediyordu. Bir tanışma ortamada nereli olduğum sorulduğunda Lazonalı bir Laz olduğumu söylerdim. İnsanların Tutumları çoğunlukla aynı olurdu. Karadeniz şivesi ile “Uy… Laz hamsu celdunmi? Nasisun… Lazlarun kafasi onikiden sonra çalişayimi” gibi seyler söylerlerdi. Hayret ederdim bunlara. Bana hem “Laz” derlerdi, hemde Karadeniz şivesi ile takılırlardı.

Bunlar “Lazların”  kim olduklarını nasıl bilmezlerdi, “Lazca” bilmiyen Karadeniz insanlarına niçin “Laz” diyorlar diye merak ederdim. Her zaman savunmam aynı olurdu. Ben “Laz” ım, “Mohti Lazıyım” derdim. Bir çok arkadaşım “Lazların” kim olduğunu benden öğrenmişlerdi.

Zaman geçtikçe başka etnik kimlikteki insanlarla tanıştım. Onlarında şiveleri benim gibi farklı idi. Hatta Kıbrıslı Türk arkadaşımın konuşmalarını çok daha farklı bulmuştum. Daha sonra yurt dışında eğitim görmüs vede Türkçeyi sonradan öğrenmiş insanlarlada tanıştım. Onlarında Türkçeyi daha değişik konuştuklarını görünce bu şive farkının nedenini anlamıştım. Üstünde durulması gerekli olmayan bir durum olduğunuda öğrenmiştim.

Yani, ana dili olan birinin ikinci bir dili konuşmadaki bir zorluğu idi bu şive farkı. İşte o zaman anladım ailelerimizin niye “Lazca konuşmayın! şiveniz bozulur” dediğini.

Anadolunun; Trakya, Karadeniz, Doğu ve Güneydoğusunda o kadar çok şive farkının neden olduğunu! şimdi çok daha iyi anlıyorum.

Şimdi bile devam eden, çok eskiden beri gelen “şive bozulma” baskısının ardında yatan gerçekleri artık öğrendik. Eğer şivemizi düzeltmeye çalışırsak ana dilimizin bozulacağınıda.

Nasılki bir İngilizin, Almanın Türkçe konuşması yadırganmıyorsa, Lazlarında artık Türkçeyi farklı şivede konuşmaları biz, Lazlarda bunun doğal olduğunu bilmeliyiz

Şimdiki isteğim çocuklarımızın “Lazcayı çok iyi konuşmaları!”

(Arhavi diyalektinde, Ospiarapams=Akıcı ve güzel konuşmak)

Tuta-3’anağani.2010 Lazona

Osman Şafak Büyüklü

Yorum (0)

Bu Yorumu Feed ekle

Yorumlari Göster/Kapat

Yorumlari Göster/Kapat

---