Pilargeti, Noxlamsu, Pi3xala, Amç’ise, Xunari, Sifati, Xocivati,
Mek’alisk’irti, 3’arişk’a... Lazepek na-içineman svalepe ren iri...İro
devlet’işi k’urumepes ar mutxa vikumt’atşa na-voxmart, do na-u3xu na
maeran, şk’unda mendra na ren, gonktureri yoxope nişi na moxmarapaman
Lazuri svayoxope... İp’t’i noğapeşi yoxope guktures dort’u; Atina:
"Pazar", Vi3’e: "Fındıklı" doyes dort’u... Megzas op’ut’epeşi yoxopes
ort’u, 3’iğareri ar yoxo kuz’ires op’ut’epe şk’unis... Çai-dulya
Lazonas amaxt’usis onapeşi yoxopes konat’işes... Mara hamute-ti dulya
var açodines dort’u helbet’e, 2007'işi didi k’oşk’aonus vogni ki,
mecere şk’uni op’ut’eşi avlapes ti ar yoxo marçiles. Atina'şi Xunari
op’ut’eşi "3’aleni çoi"muşis "Câmî Mahallesi", "Jileni çoi"muşis
solendo gvaşines-na "Çiçekören", "İndras”-ti mondo orijinali yoxo
muşişa hişo haşo gvaşines do "İnce Mahallesi" kocodves!..
Saiçi,
p’ot’e iduşunit-i, ham jin-na xenpek, şk’uni şilya do şilya 3’aneri
svayoxopes ağani Turkuli yoxope mo meçes p’iya? Moto hak’u didi a
devlet’is, a svaşi şilya do şilya 3’anaşe doni na-ixmaren yoxomuşi
okturu dvaç’irs? Hanis ç’k’va dulya var uğuran-i? Anayasas "Turkoba"şi
termi şeni faşizani var do “İri etnik’uri çinobape doloxe-muşis
na-şinaxums, dobadona artoba ignapas” na it’unanpe, xalk’işi
ist’orialuri ğirobapes moy acağineran do ille iri mutxa Turkuli oyapu
do oz’iru goruman?! Do “Ma a Lazi vore vit’ur, haşo ot’k’valu bgorum,
çkvadoçkva "minoba" var domaç’irs” -ma viduşunam-na, ham dobadonaşi
dobadonari var viyer-i? Vana-ti çkva a k’itxala; oput’e şk’imişi vana
noğa şk’imişi yoxo Turkuli var iyaşa, him let’ape dobadonaşi let’a var
iyeni p’iya? Metu ucepes p’anda na nat’va3en ham k’it’xalepes helbt’e
daha ti k’itxala mak’ateran; mara şk’u aşk’va cuğabepes cevoç’at...
Lazuri Yoxope do Asimilasyonuri Problema
Ar
xalk’is, na-sk’udun let’apes ne meçu yoxope; him xalk’işi musik’a,
dan3epe, oşk’omalepe, berepeşi obirupe, rituelepe-muşi st’eri,
kulturuli kiana muşişi opşa becit’i element’epeşi ari ren. Xe3’alapek,
ar dixaşi xalkk’i na oxmars yoxo muşi gukturaman-na, ham hini şeni
m3udişi va ren. Ham aggresioni, arti asimilasyonuri noxmarepe şk’ala –
xalk’işi nena oğurinu, kultura "oragale" o3’irapute oşiru, hegemonuri
xaçka didi o3’irapute xalk’işi nanaşi kultura, him xalk’işi tolis
ik’raxi oyapu do çkva… – ok’ont’alute, sist’emat’ik’uri ar
p’olit’ik’aşa goikturen do gondinuşi ar silaxist’eri ixmaren. Muç’oti
nananenanişi var axmaren-i nena nişi pelaperi do metimoni var az’iran
do goiç’ondrinanen, muç’oti hegemonik’uri kulturaşi tudes, tinişişi
kulturaşe mendra dosk’udan do induranen, xolo p’apupe nişişe
na-dosk’udu svayoxope-ti var axmareni ham yoxope-ti ik’raxi ayanene.
Uk’açxe-ti hani gvaç’ondranen do ağani yoxope oxmarus caganen. E do
ağnemordale Lazepeşi jenerasyonis na-maz’irenan-ti yekten ham ren.
Andğanerindğa iri mutxa muşite S.O.S'i na-meçams Lazuri nena, kultura
do çinoba; sist’emat’ik’uri ar asimilasyonuri p’olit’ik’aşi tisya ren,
Lazuri svayoxope okturuşi problemat’ik’ati ham mosk’ombuşi
p’olit’ik’aşi enni ip’t’ineri do becit’i yağmepe muşişi ari ren.
K’ap’it’alist’uri
ek’onomi-p’olit’ik’a do kultura şk’ala na ok’vanebu şoveni/rasist’i
(ırkçı) p’olit’ik’apeşi tisya na-ren Lazuri nena, kultura do çinobaşi
oçuletinu, himuşi şuri eç’opinu şeni na purçu ğedarepeşi giotinişa
k’o3’açuletinu Lazepeşi, tanerepeşi do demok’rat’epeşi enni becit’i
vazife ren. Hak na vit’urt mutxa, a xalk’işi iri element’i muşite
movaru, himu do himuşi ist’oriuli donosk’udepe do ğirobape muşi xak’iri
o3’iramu, mtini p’t’k’vat-na him xalk’işi oğurinu ren. A iduşunit;
Xunaris Xunari, Pi3xalas Pi3xala, Jurxincis Jurxinci var maz’it’eran-na
hako udidaşi ar k’oçinoburi p’roblema var ren-i? E do, hamuşeni
Turkiyes na sk’udun do şk’uniş k’ala ayni problemepe na n3’orums
xalk’epeşi berepe şk’ala nodereburot ar k’abğas coç’ala domaç’iran. Ham
ğirobape mogondunas, moğuras ya do şk’uninde na-mixires do "şk’u"
na-ren svayoxopeşi iade şeni nena gamaviğat. Nena dodvalu xoşi oz’iramu
ren, ham cinayet’i xoşi oz’iramu ti na voret mutxa movaru na-ren
komişk’uran. Timuşi na moyvaramanpe şeni mu na it’uran Turkuli ar
notkvamaşe mişkunan.
Montelepe şk’unik, "xaramzade"-ya do mo elemişinamtan!
ÖLDÜRMEK İÇİN BİR ARAÇ : YER İSİMLERİNİ DEĞİŞTİRME
Pilargeti,
Noxlamsu, Pi3xala, Amç'ise, Xunari, Sifat'i, Xocivati, Mek'alisk'irti,
3'arişk'a ... Lazlar için son derece tanıdık isimler hepsi ... Hani
devlet kurumlarındaki resmî işlemlerimizde hep bize çok uzak olan
değiştirilmiş isimlerini kullanmak zorunda bırakıldığımız Lazca yer
isimleri ... İlk elden kent isimlerini değiştirmişlerdi; Atina;
"Pazar", Vi3'e; "Fındıklı" oluvermişti meselâ ... Sonra sıra köy
isimlerine geldi, hepsine "itinayla" (!) birer isim buluverdiler ...
Çay tarımının Lazona'ya girmesiyle de arazi isimlerimize el attılar ...
Ama bununla da kalmamışlar tabiî, 2007 genel seçimlerinde öğrenmiş
oldum ki,meğer bizim köylerin mahallelerine de birer isim
uyduruvermişler ... Atina'nın Xunari köyünün "3'aleni Çoyi" (Aşağı
Mahalle) mahallesi olmuş "Câmî Mahallesi", "Jileni Çoyi" (Yukarı
Mahalle) nereden akıllarına gelmiş bilinmez "Çiçekören" oluvermiş,
"İndra"ya da orijinal isminden hafiften bir çağrışım yapmış olacak ki
"İnce Mahalle" deyivermişler !..
Sâhî, hiç düşündünüz mü, bu
bizi yönetenler neden bizim binlerce yıllık yer isimlerimize Türkçe
yeni isimler vermişler acaba ? Neden koskoca bir devlet, bir yerleşimin
binlerce yıldan beri kullanılan ismini değiştirme gereği duyar ki ?
Bunların başka işleri güçleri yok mudur ? Anayasadaki "Türklük"
anlayışının faşizan değil de, tüm etnik kimlikleri kapsayıcı,
vatandaşlık bağı mânâsında anlaşılması gerektiğini iddia edenler neden
tarihî değerlerimize saldırma gereği duyarlar ve illâ da her şeyi Türk
yapmak ve görmek isterler ? Yani ben bir Laz olarak, kendimi böyle
hissedip, hiçbir başka "kimlik" arama
gereği duymadan bu ülkenin
vatandaşı olamaz mıyım ? Ya da başka bir soru; köyümün ya da ilçemin
ismi Türkçeleştirilmeden o topraklar vatan toprağı olmuyor mu acaba ?..
Sürekli sağır kulaklara çarpan bu soruları çoğaltabiliriz elbette; ama
biz artık cevaplara geçelim ...
Lazca Yer İsimleri ve Asimilasyon Sorunu
Bir
halkın yaşadığı topraklara verdiği isimler, o halkın müziği, dansları,
yemekleri, çocuk oyunları, gelenekleri gibi kendi kültür dünyasının çok
önemli unsurlarından biridir. Egemenler, bir coğrafyanın hâlâ
kullanılan isimlerini değiştiriyorlarsa eğer bu onlar açısından boşuna
değildir. Bu saldırı, diğer asimilasyon araçlarıyla -dili yok etmek,
kültürü "çağdışı" diye yaftalayıp aşındırmak, halkın kendi kimliğini o
halkın gözünde değersizleştirmek ...- birleştirilip, sistemli bir
politikaya dönüştürülür ve bir yok etme silâhı olarak
kullanılır.İnsanlar nasıl ki kendi dillerini kullanamayınca o dili
değersiz bulmaya başlayacaklarsa, nasıl ki egemen kültürün etkisi
altında kendi kültürlerinden uzaklaşacaklarsa; aynı şekilde atalarından
kalan yer isimlerinin kullanılmasında da karşılarına yasaklar çıkınca,
bu isimlere karşı da o halkta bir soğuma meydana
gelecektir.
Zamanla da bu isimleri unutacaklar ve uydurulmuş yeni isimleri
kullanmaya kendilerini alıştıracaklardır. Nitekim bugün Laz halkının
genç nesillerinde gördüğümüz tam da budur. Bugün her şeyiyle S.O.S
veren Laz dili, kültürü ve kimliği; sistemli bir asimilasyon
politikasının kurbanıdır, Lazca yer isimlerinin değiştirilmesi meselesi
de bu katliam politikasının birincil ve en önemli ayaklarından biridir.
Kapitalist ekonomipolitik ve kültürle birleşen şoven/ırkçı
politikaların kurbanı olan Laz halkının dilini, kültürünü ve kimliğini
kurtarmak, onu onun canını almak için and içmiş gaddarların giyotininin
altından çekip almak Laz halkının ve aydınlarının, demokratlarının en
önemli görevlerindendir. Burada bahsettiğimiz, bir halkın her şeyiyle
yok sayılması,onun geçmişten bugüne taşıdığı değerlerin hâkir
görülmesi, düpedüz o halkın katledilmesidir . Bir düşünün, Xunar'a
Xunar; Pi3xala'ya Pi3xala, Jurxinci'ye Jurxinci diyemiyorsak, ortada
büyük bir insanî sorun var demektir . İşte bu yüzden bizim Türkiye'de
yaşayan ve aynı sıkıntıları yaşayan halkların evlâtları olarak kolektif
bir mücadele örmemiz gerekli. Bizi biz yapan değerlerin yitip
gitmemesi, bizden çalınan ve tam da "biz" olan değiştirilen yer
isimlerinin iadesi için sesimizi yükseltmeliyiz. Susmanın onaylamak
olduğu, bu cinayeti onaylamanın da aslını inkâr etmek olduğu
aşikâr.Aslını inkâr edenlere de ne dendiğini güzel bir Türk atasözünden
biliriz.
Torunlarımızca "haramzâde" olarak anılmamak dileğiyle !..
cumaşkimi, na nç'ari iritulli mtini ren da! nena emiç'opuman do miğurinaman, edo a mutxa mongonuşi voret, mutxa gza, mutxa idea, muç'o voçuletinat ne do kultura şkuni....
Bu Yorumu Feed ekle
Yorumlari Göster/Kapat
Yorumlari Göster/Kapat
