Lazi Kultura do Sanat’işi Svaruli
“Gza-çkuni mk’iteri, gunz*e do daz*oni na-renşi çkinapas boret, edo geni-çkunis na-ren noderişi kulturaten oxonk’anu oxenuten didi dulyape domaxenenan. Lazi Kulturaşi Ok’oxtima do Skani Nena, mteliti hamuşeni ren. Moxtit nena-çkuni do kultura-çkuni şeni mencelepe–çkuni ok’obdvat. Ham nek’na irişeni gon3’k’eri ren. Beciti na-ren na-maxenenanorenpe k’ai analizi oxenu, potanesiyeli-çkuniş na nomskun svape goşaonuten mogapaşi gza gon3’k’imu.
Lazi kulturaşi “ nanaşi mja” m3ika t’asnati oskedinu vespek, aşvacis, ha3’i oxonk’anuşe var-gyoç’k’asna ham nostoni na-var yazdes berepe-çkuni şeni ç’umanişe dido yano diven. Hamu şeni Lazonas dibadu, na-irdu, enni m3ikate beroba-muşi hem let’apes na-gololapinu, ha3’i goşo-orape muşi nuonamanpes dido duyla anç’en.
Mot goiç’k’endinamt! ğoman tkvan na-goskedinamt’es let’apek handğa tkvani meşvelapa unon. Nena-tkvanişe do kultura-tkvanişe uogne mot doskidut. Dodgitit do k’ap’ulaş k’ele ar kek’i3’k’edit.Tkvan bekita Lazuri do Lazi kultura oskidinu şeni mutu na-axenasen çodina k’oçepe ret. Ham didi edginapa guri-tkvanis var gagnapenan i? Ho, zop’ont’na moxtit çkun mak’atit. Na-vaten pelaperi oçalişupete Lazuri, moderni sva-mogvales na-renşe ar monz*inati tkvan komeçit. Turki do sva-mogvaleşi oçinapas Lazepe mi na-renşi, daha isati mi var renşi oxo3’onapuşe nuşvelit. “Temel”i oç’inaxaleşe meşamçiku şeni na-içalişinen Lazepe p’ot’e şuri-muşepe na-skidunan lat’apeşi t’aronişe k’ele na-ikturen, xelineri, z*i3ineri, duyla-mxenura, omralura do yoçkindura k’oçepe na-renan zori sesiten gamabimğorat”
Ho, handğalepe şakis çkvado çkva omk’itupe do n3’orinapete oskedinuşe na-
içalişams 4000 3’aneri ar kultura do nena, Lazepe do Lazuri. Dido mexola oras na-
en3asen oxi3’onuşi jin nena do kultura-mutepeşi dido na-oroms do hemuşi en3ina
gurik na-var yuzdams Lazepek ham en3ina dodgitinu şeni oxonk’anus gyoç’k’es.
Çodina 50 3’ana şakis ç’areri gamaşkvinape çkar na-itkvinasen k’onari m3ika na-ren
ham tiş-oçinapa oskidinu şeni didi do moşkva ar oçalişupes gyoç’k’es.
Lazi kultura do nena şeni na-ixenen oçalişupe 3’anape golaxtaşa moinzinen do
moi3’opxen. Kultura do nena-çkunişi oskidinu şeni hamu steri do hamus na-nugnams
oçalişupe, kultura do nena-çkunişi oskidinuş k’eleşen beciti do na-ukors ar
oxonk’anuşi meğira ikoms. Ar nenaşi oskidu şeni edebiyati-muşişi eçkindu, edebiyati-
muşişi eçkindu şeniti nenaşi mo3’opxalepe, oçalişupe oxenu uk’ors. Hamuşeni Lazi
kultura do nenaşe na-ixenen k’at’a oçalişu edebiyatişi eçkinduşe monz*ina
na-uxenasen steri k’oçepesti ham kultura do nenaşe na-uğun oropa do
3’k’omilas munz*inasen.
Mexola tarixis Lazi kultura do nena şeni na-ixenen tarixişi do kulturişi suparape,
gramerepe, nenapunape, leksi, meselişi suparapeşi ark’eleti svarulepeşi oçalişuşi
meona ixenen.
“Ogni” k’ala na-geiç’k’u Lazi kultura şeni Lazuri-Turkuli svarulişi oçalişupe ok’açxe
“Mjora” coxoni svaruliten meona ixenu. Hamtepeşen çkva ham dulyape şeni na-ixenu
oput’enuri do noğari oçalişupeti koren. Ham oçalişupeşi meonasti “Lazi Kulturaşi
Ok’oxtima” k’eleşen ağani ar svaruli gamişkvinu.
“Skani Nena” coxoni svarulik gamaşkvimaşi skidalas kogyoç’k’u. Svaruli Lazuri-
Turkuliten, k’ap’işen çkva uça do kçe kart’aliten eçkindinu. Lazi tarixi do
nenaşeni çkina-çxik’a ç’arapeşe mem3xvima, meti Lazi diyalektepeten Lazuri leksi,
meseli, teksti, steri ç’arapete mak’itxlepes menç’uşinaşe iboden. Lazi nena do
kulturaşe guri meçamu hemuşi oskidinu na-unon k’at’a oput’eni k’oçepek k’vaş-upi
k’ala svarulişli eçkindalas mxuci meçes.
Kultura do nena-çkunişeni na-ixenen k’at’a oçalişu, muç’o do mu şekilite ivasna ivas,
Mi, mipe k’eleşen ixenasna ixenas, mçikati t’as nati moşkvati t’as nati Lazepeşe do
Lazurişe mogapa na-avasenşi ozmonas bore. Ham oçalişupeşi doloxe isa na-var ren
çkina-çxik’a na-var uxenu oçalişupe, xilafi meğira var-renna, hamusteri oçalişupeşe
irixolok xeşen na-muxtams k’onarite mxuci maçamu na-uk’ors oxo3’onas bore.
Na-minonan Lazi nena do kulturaşi oskidinu var-ren i?
Xelinaten moxti “Skani Nena”
Skani Nena ( Senin dilin, Senin Sesin )
“ Yolumuzun zor, uzun ve dikenli olduğunun bilincindeyiz, ama genlerimizde bulunan imece kültürünü harekete geçirerek büyük işler başarabiliriz. Laz Kültür Derneği ve Skani Nena, tam da bunun için var. Gelin dilimiz ve kültürümüz için gücümüzü birleştirelim. Bu kapı herkese açıktır. Önemli olan yapabileceklerimizi iyi analiz etmek, potansiyelimize uygun alanlar seçerek başarının yolunu açmak.
Laz kültürünün ‘ana sütüyle’ az olsa da beslenenler, hemen, şimdi harekete geçmezse bu imkânı tadamayan çocuklarımız için yarın çok geç olabilir. Bunun için Lazona’da doğup büyümüş, en azından çocukluğunu o topraklarda geçirmiş, şimdi orta çağlarını sürmekte olanlara büyük görev düşüyor.
Unutmayın! Dün sizi besleyen toprakların bugün size ihtiyacı var. Dilinize ve kültürünüze duyarsız kalmayın. Durun ve arkanıza bir bakın. Sizler belki de Lazcayı ve Laz kültürünü yaşatmak için bir şeyler yapabilecek son kuşaksınız. Bu büyük sorumluluğu yüreklerinizde hissetmiyor musunuz? Evet, diyorsanız gelin bize katılın. Yapacağınız nitelikli çalışmalarla Lazcanın modern dünyadaki varlığına bir katkı da siz sunun. Türk ve dünya kamuoyuna Lazların kim olduğunu, daha doğrusu kim olmadığını anlatmamıza yardımcı olun. ‘Temel’ cenderesine sıkıştırılmaya çalışılan Lazların aslında ruhları yaşadıkları toprakların iklimine göre şekillenen neşeli, esprili, çalışkan, üretken ve yaratıcı insanlar olduklarını yüksek sesle haykıralım.”
Evet, Bu günlere kadar çeşitli zorluk ve olumsuzluklarla yaşamaya çalışan 4000 yıllık
bir kültür ve dil, Lazlar ve Lazca. Çok yakın zamanda yok olacağı anlaşılması üzerine
dil ve kültürlerini çok seven ve onun yok olmasına gönlü razı olmayan Lazlar bu yok
oluşu durdurmak için harekete geçtiler. Son 50 yıla kadar yazılı eseri yok denecek
kadar az olan kimliklerini yaşatmak için büyük ve geniş bir çalışmalara başladılar.
Laz kültürü ve dili için yapılan çalışmalar yıllar geçtikçe çoğalmakta ve
gelişmektedir. Kültür ve dilin yaşaması için bu gibi ve buna benzer çalışmalar,
kültür ve dilimizi yaşatılabilmesi açısından önemli ve gerekli bir hareketi ifade
eder. Bir dilin yaşayabilmesi için edebiyatın oluşması, edebiyatının oluşması içinde
dile ait eserlerin, çalışmaların olması gerekir. Bunun için Laz kültürü ve diline yapılan
her çalışma edebiyatının oluşmasına katkısı olacağı gibi insanlarınında bu kültür ve
dile olan sevgi ve ilgisini arttıracaktır.
Yakın tarihte Kültür ve dilimiz için yapılan tarihi ve kültürel kitaplar, gramer, sözlük,
siir, hikâye kitaplarının yanında dergi çalışmalarınada devam edilmektedir.
“Ogni” ile başlayan Laz kültürüne ait Lazca-Türkçe dergi çalışmaları sonrası “Mjora”
adlı dergi ile devam etmiştir. Bunlardan başka yine bu alanlarda yapılmış yöresel
çalışmalarda vardır. Bu çalışmaların devamı olarak “ Laz Kültür Derneği” tarafından
yeni bir dergi çıkartıldı.
“ Skani Nena” senin dilin, senin sesin adlı dergi yayın hayatına başladı. Dergi Lazca-
Türkçe olarak, kapaklar haricinde siyah beyaz sahifeden oluştu. Laz tarihi ve
diline ait araştırma yazıları yanında, bütün Laz diyalektleri ile Lazca şiir, hikâye,
makale gibi yazılarla okuyucusuna ulaşma çabasında. Laz dili ve kültürüne gönül
verip onun yaşamasını isteyen her yöreden insan emekleri ile derginin oluşumuna
destek verdi.
Kültür ve dilimiz için yapılan her çalışma, nasıl ve ne şekilde olursa olsun, kim, kimler
tarafından yapılırsa yapılsın, azda olsa çokta olsa Lazlara ve Lazcaya yararı olacağı
düşüncesindeyim. Bu çalışmalar içinde doğru olmayan, araştırması yapılmamış
çalışmalar, yanlış yönlendirmeler yoksa bu tür çalışmalara herkesin elinden geldiğince
destek vermesi gerektiği inancındayım. Amacımız Laz dilini ve kültürünü yaşatmak
değilmi?!
Hoş geldin… “Skani Nena”
Edinmek için tlf: 05325692613
osmanbu2003@hotmail.com
Nisan.2009 Arkabi
Osman Şafak Büyüklü
|
Bu Yorumu Feed ekle
Yorumlari Göster/Kapat
Yorumlari Göster/Kapat
