"Lazebura.net ailesi olarak başta Lazca'nın geleceğinde büyük rol oynayan ve kültürümüzün taşıyıcısı Laz kadınları olmak üzere tüm dünya kadınlarının 8 Mart Emekçi Kadınlar Günü'nü kutluyoruz." Lazebura.net
Lazepeşi kyultura do Lazuri nena, gondunuşi gzas xen do amuşi şkurinati manz’inen. Aya osimadu 3’orireni yado mutxanepe varptkvaminon. Zati am oğarğaluşi dido nç’arape, site-çkinişi bazi mamç’arale mekabrepeşi onç’araleten niç’aru. Emuşeni “Lazuri mot gondunun” yado ar ok’itxuşi cevabi “Lazepeşi xalkis şinaxeriren” bzop’on do tkvani-şeni na-pç’arup oğarğaluşa kogyoç’k’aminon.
Eşo emedeni na-gumaşinu ar nositen nana-çkimi k’ala Lazuri roportaji dop’a yado visimadi. Gencobaşen a3’işa na-mulun goşinupemuşis, oxorcalepeşi qonas na-uğun dulyapeşi meç’irolobamuşis, oxorişi dulyaşa muç’o nuç’uşites do am dulyapeşi doç’k’indobamuşis stei oğarğalupe k’ala Lazuri roportaji dop’a- minon. Nana-çkimis mekabrapemuşik, dadelepemuşik, didilepemuşik, Turkuli “Samyeli” na-içkinen; Lazuri “Sameli” na-itkven ar coxoten ucoxuptes-şeni aya coxo oxmaru visimadi. Zati nana-çkimiti mtini coxomuşi oxmarus guri varuğuti. (70’muşişa) Sumenecdovitimuşişa ç’it’a ç’it’a na-nanç’en nana-çkimi k’ala oğarğalupe someripeşa idasinon xobz’irat.
Laz kültürü ve Lazca, giderek yok olma sürecindeki gidişatını hızla arttırıyor. Bu düşüncemin doğruluğunu detaylarla açıklamayacağım. Zira bu konuda çeşitli anlatımlar, sitemizdeki bazı yazar arkadaşlarımızın kaleminden paylaşılmıştır. Bu yüzden, ” Lazca niçin kayboluyor?” sorusunun cevabı; “Laz halkında gizlidir” diyerek sizinle paylaşacağım konuya geçmek istiyorum.
***
Öyle bir anda aklıma gelen fikir ile annemle Lazca bir röportaj yapmak istedim. Gençliğinden bu güne uzanan hatıralarına dair, kadınların tarımsal alandaki uğraşlarına dair, ev kadınlığının vermiş olduğu sorumlulukların zorluğuna dair vs… konularda Lazca bir sohbet oluşturmak istiyorum. Anneme, kendi dönemindeki arkadaşları, yengeleri ve büyükleri; samyeli anlamına gelen “Sameli” lâkabı ile seslendikleri için bu ismi kullanmayı uygun gördüm. Birazda annem, isminin yayınlanmasına gönülsüzdü. 70’ine yaklaşan annem ile bakalım Sohbetimiz nerelere uzanacak hep beraber görelim.
Yapmış olduğum bu çalışmanın başlığı “Annem ile Lazca röportaj” olduğu için bu bölümün (röportajın) Türkçe çevirisini yapmayacağım. Orijinalliğinde kalmasını birazda annem istedi. Dedi ki; “Oki aya oğarğalupe Lazuri dopç’arit, emoras Lazuri nç’arali doskidas”. (mademki bu röportajı Lazca yazdık, o zaman Lazca yazılı kalsın.) Bu yüzden anlayışınıza sığınarak Türkçeye çevirmekten vazgeçtim.
Timuri: K’ulanoba tkvanis na-gugaşinen mutxanepe, goşinupe giğunna mi3’umeyi?
Dadi Sameli: Çkini gencobas eşo a3’inerepes na-uğunan stei enterneti do munterneti vart’u. Ok’itxu mint’es ama mektebişa k’ulani voret yado varmoçkves. Na-ik’itxups k’ulanepeti kort’u ama entepes şansi uğut’es. Muç’o gi3’va; Didilepe muç’o unonna eşo iqvet’u. Emuşeni çkin k’ulanobas meci miçkit’es, noderi miçkit’es, ont’ule miçkites, qona miçkit’es ama xoloti xeloba do qoropati miçkit’es. A3’ineri k’ulanepe stei eşo aşikari qoropa varmiçkit’es. Guris na-miğunan ondepe mteli pşinaxupt’it. Eşo biç’epe k’ala goxtumu sort’u? Mitik xomz’irasinonan yado toliten bilem varma3’k’omilet’es. Şkurina miğut’es do oncğoroti maqvet’es. Xoloti mutuşen geri vardopskidut’it. Emorapes k’ulanepek qoropamuşi, noderepes birapaten nognapapt’es. Mtxiri o3xunuşi noderepe t’u. Mtxiri na-p3xunupt’it qorepeli na-uğun biç’epek dot’k’obut’es do ixo3art’es. Kimik bagenis yit’u kimikti bak’işi jin yit’u do t’k’obineri ixo3art’es. Biç’epek aşo na-dot’k’obet’es, k’ulanepek uçkit’es do birapaten gyabirt’es. Biç’epekti na-gyabires muntepeşiren nagnept’es do xelobaten livori ot’k’va3inapt’es. Arçkvati duğunepes giabirt’it do entepekti çkin gimabirt’es. Birapaten melo mole bğarğalapt’it. Edo guris na-miğunan t’k’obineri qoropa-çkini aşoten miognapapt’it. Oğarğaluşi çkva dido ondepe şinaxeriren ama lai otkuten içoden.
Timuri: Mtxri na-vartu orapes, mtixri muç’o orgit. Arçkva mcveşuri orapes mtxirişi dulyape muç’ot’u. Emorapeşen a3’işa muepe kokşunsna domi3’umeyi?
Dadi Sameli: Çkini kyois (oput’es) mtxiri vart’uşi let’a muişvacas yado ar 3’ana laust’i (lazut’i) ar 3’ana dik’a vorgapt’it. Ora mik’iluşi (goluluşi) mtxirişa xogoikt’it. Arçkva dağepe (germape) pç’varit do vonçkit. Mtxirepuna dop’at yado ortxo k’uçxeşi k’onari ara zimupt’it. Kuyipe pxaçxupt’it. Edo eşoten aşoten mtxirepe vorgit.Vit 3’anaşen ordo k’ai mtxiri varniçanen. Emuşeni mtxirepe orduşa arapemuşis laust’i vorgapt’it. Çkva mu gi3’va; mtxiri p3’ilupt’it. Xarmanis mionpinapt’it. 3abu3xeliten k’ank’upt’it. Bigapeten gepçapt’it. Emuşkuleti ok’orobğabt’it. K’ark’alape muşaimet’it do mjoras voxominapt’it. Em orapes makina vart’u. Aşo vibodert’it. K’aixeşa doxomaşi t’urapes koyopşapt’it do xocişi arabapes mook’idapt’it. Edo gamaçamuşeni noğaşa geimet’it. Mtxirişi geç’areli yebzdipt’it ama borcepeşa vuparupt’it. Arçkva berepe vokimocaptit, voçilapt’it. Çkini-şeni k’ait’u ama muç’o gi3’va; mtxirişa geç’areli dido na-varmomçes-şeni ar xeşen amamixtes, majurani xeşen gamamixtes. Jurenecdovit (50) 3’ana diqu do mtxirişi geç’areli varmoxeles. Çkvati mu gi3’va varmiçkin e bere-çkimi.
Timuri: Aşo qonapeşi, ont’ulepeşi, pincopunapeşi dulyape giğutes do oxorişi dulyape muç’o iqipt’it? Meç’ireli vart’uyi?
Dadi Sameli: Eyyy gidi bere-çkimi a3’ineripe çkini-stei varen. Çkin entepe-stei şansli varvort’it ama xoloti daa xeloberi vort’it. Daa k’ap’et’i vort’it do z’abuni varviqvet’it. Ti m3’k’uns yado varvincirt’it. Mu miçkin; emorapes eşo adeti vart’u. Meç’ireli dulyapeşa gegaperi vort’it-şeni p’at’iti varmo3’ontes. Dulyape kolai vart’u ama k’at’a dulyas meuç’uşit’it. Namunai gi3’va. Galeni do qonaşi dulyape gik’oro3xa; ar tutaşi doloxes, ayni oraşi ndğaleripes qona govumet’it. Pinci qinupt’it. (pirincişi tipi p3’k’upt’it), dik’a pç’k’irupt’it. Xarmani viqipt’it. Mtxirişi filizi yebzdipt’it. Anteğe vardubağun stei limci-şkule oxorişa mopt’atşi pucepe k’ala vibodert’it. Puci mç’valupt’it. Oxorişa amapt’itşi gyarepe vuxazirat yado mani mani viktet’it. Gyari xopç’k’omat-şkule angepe pçxipt’it. Dulya variçodunki; seriti oxvenu-şeni dulyape bz’irupt’it. Mu miçkin; çumani gibaminon yado taze lobiya pt’axupt’it. Xeşi mskibuten dik’aşi Bulguri pt’axupt’it. Arçkva dolokunu naxvupt’it. Gencobati kort’u do maxvenetes. Çumanişi ezaniten keiselt’it do mç’k’idişi ki3i daç’xeris xomovutumet’it. Ki3i oç’k’uşa bak’işa mindait’it. Bak’i dopağupt’it. Pucepe dooz’ğapt’it. Edo xolo puci domç’valupt’it. Oxorişa xomoit’it. Ki3is mç’k’idi xogebdumet’it. İya mç’k’idi oç’uşa ayrani domçaxupt’it. Mç’k’idi diç’vaşi sufras xogept’axupt’it. Ayrani guşavubapt’it do bere bari k’ala vimxort’it. Çumaneri gyari-şkule xolo k’ap’ineri qonaşa meit’it. Oxorişi obargu do opağu, mundez mç’ima domç’imuna emoras doviqipt’it. Eyyy gidi ndğalepe! a3’i dermani miğut’asna xolo xelobaten viqipt’i. Na-gi3’vi antepe, na-viqipt dulyapeşi gverdi varen do aşo giçkitas. Haa diçoduyi?
Timuri: Diçodu nana. Şurimşine nana-çkimi, guri-skanişen na-mi3’vi nenapeşeni gogixta. Z’abunoba varz’iraşa, k’aoba do xelobaten yopşeri ginz’e 3’anape skani-k’ala iqvas.
Dadi Sameli: Oğarğaluşi taketiti varmiğut’u. Dumaç’k’indu. Ama Lazebura mutxanepe k’ala na-içalişep do Lazuri nena voskedina yado na-iboder-şeni, na-matkvu k’onari gi3’vi. Guriten bğarğali. Sinti na-ginon stei skidi. Tangrik goxelas do gza-skani gon3’k’eri giğutas. Tangrik didi ndğa mekças.
***
Aya roportaji şkule çkva mu itkven varmiçkin. Bolaki mui3’oneret’an.
(Bu röportajdan sonra ne söylenir bilemiyorum. Umarım beğenmişsinizdir)
Timur Cumhur
|
Bu Yorumu Feed ekle
Yorumlari Göster/Kapat
Yorumlari Göster/Kapat
