Hemdi cumadi Lazonaşi ar oput’es na-dibadu, skidala-muşişi didi ar ora
oput’e-muşis na-ren doğali skidala k’ala arte na-ivu 94 3’aneri,
3’oxlenora k’ala handğanora dido k’ai na-n3’orums, op’aramitu, Lazuriten oxo3’onapa dido na-oroms, nosi-çxant’ura, z*i3ineri nuk’oni ar k’oçi. K’oçişe do megabreşe na-uğun oropa-muşi guriten belli na-ikoms, op’aramitu-muşi mskva,
3’oxlenoraşe na-uğun mek’orobaten 3’oxlenora şeni oxo3’onapa oxenu,
oxo3’onapa ikomt’aşi hem orape xolo na-skidun, tarixi na-uçkin, na-skidun
badi mç’konepeşen ari ren.
Megabre-çkimişi baba na-ren şeni na-biçinapi ordo ordo p’aramita na-bikom
ariren Hemdi cumadi. Berepe-muşi doçiludoren, motapes manz*inudoren, motaşi
bereti koz*irudoren.
Dobaz*gale k’ap’ulas ek’advaleri xes dokaçeri kçe tomape na-motums kudi k’ala
3’anapek na-meçu doç’k’indobate tamo ogzalute op’aramitu şeni, oxorişe xolos
na-ren duyla-çkimişi hek komulun. Çayepe mobişvamt’atşi kogeboç’k’amt tarixişi
derinluğişe na-dololun op’aramitu-çkunişe. Turkulite na-geiç’k’inen op’aramitu-
çkuni tamo tamo Lazurişe goikten. Ok’açxe mteli Lazurite meona bikomt, meona
ixeneni op’aramitu-çkunişe. Lazepeşi kulturaşi, Lazepeşi skidalaşi, handğa k’ala
na-uğun çkvanobape bip’aramitamt nana nena-çkuniten.
Oxomo3’onapams Hemdi cumadik; dido 3’anapes oput’e-muşis doğa k’ala arte
na-skidu, ha3’i bere-muşi k’ala noğas ar sites skidala-muşis meona na-ikoms.
Apartumanişi skidala na-var oroms do haya k’at’a oras zop*ons “ noğas otxo
duvarişi doloxe komeşapxer” yado. Haya otkvimuşi muşeni, bere-muşik muz var
o3’k’enşi oxo3’onas var, oput’e do noğaşi skidalaşi doloxe na-ren çkar na-var
gyagu ham çkvanobape oxobo3’onapa na-unon şeni ren.
Oput’enuri skidalaşi oxo3’onapa ikomt’uşi inoras oxorişi jinşa na-mtvims mtvirepes
Malteşe na-var ilinasen şeni mçxvaporaşen na-ixaziren inoraşi muntxanepe skidala-
mutepeşi nuonamt’eşi orasti xolo imedoni na-ren, malteni artenoba, mtini
megabrobape, meşvelapape, oput’es oput’enepek iri arte na-skidunan, k’ai ndğasti,
p’at’i ndağsti arte oxonk’ana na-ikomt’es zop’ons k’at’a oras. Noderepeten oxori
na-ik’odasenpes meşvelapepe, ont’ulepes ekini şeni oxazirupeşi meşvelapape
oxomo3’napamt’uşi ha3’inorapes hamtepe na-var ixenenpe nuk’uz na-uğun
geğarerepekti zop’onan.
Ha3’i mçxvaporapes m3ika t’as nati k’at’a oras na-ulun oput’e-muşis na-ivu
kturapape oxomo3’onapams Hemdi cumadik. Oput’es 3’oxlenoras an-dorgumt’es
buluk’epe dido mçxu do dido nostoneri na-ivet’u, xolos ar oras xoloti ont’ules
bulak’i na-dorges edo na-dorges mteli bulek’epeşi doloxe moçodineri na-z*iru
oxomo3’onapu. Haya gomteşi opintuşi do n3aşen na-iven opintuten na-ivenşi
çkinapas rt’u. Xoloti çisti şekilite ğalepe-mutepeşis moşkva na-rt’u k’almaxape
çayluğepeşe, ont’ulepeşe na-dibğu gubreşi muşenite makvali do 3’ip’işi orasti
na-ip’at’anes, ğalepes na-var askedinanoren steri na-t’es oxomo3’onapamt’u
Hemdi cumadik.
3’oxlenoras ont’ulepes na-dorgamt’es lupeşi, şuk’apeşi, lobiyapeşi,
na-oskedinamt’es çxovarepeşen na-ikomt’es mjaşi, k’valişi, yağişi, okotumaleşi
kotumepeşi makvalepe hamtepeşi mteli narenşi nostoni oxomo3’onapams do ha3’i
hamtepeşi irixolo na-eç’opuman do hamtepes 3’oxleni nostoni na-var az*irenti
zop*ons Hemdi cumadik.
Na-omrales omralerepe gamaçamu şeni oput’e-muşişem noğaşe k’uçxeten, mxucis
na-moik’ides omralerepe gamaçamute mutepes na-uk’ors muntxanepe eç’opumt’es
do oput’e-mutepeşe goiktamt’eşis na-n3’orumt’es omk’itupe do doç’k’endinapeti
didi ar imedobate, gonç’elobate oxomo3’onapams.
Hak, Hemdi cumadik oxo3’onapa na-unons kultura do nena-çkuni oraşi doloxe
en3inas na-gyoç’k’u ren. Hemukti kultura-muşi na-oroms iri Lazi steri gemzuli ren,
3’oxleni skidala do ha3’ineri skidalaşi doloxeni çkvanobaşen eçkindu ham
gemzuloba. Hemdi cumadi do hemusteri kultura do dobadonaşi oroperepe koren,
ovusti meona ixenasenti.
Hamdi Amca
Hamdi Amca Lazonanın bir köyünde doğan, yaşamının büyük bir bölümünü
köyündeki doğal yaşamla beraber olmuş 94 yaşında, geçmiş ile bugünü çok iyi
süzebilen, konuşmayı, Lazca olarak anlatmayı çok seven, zeki, güleç yüzlü bir
insan. İnsana ve dostuna olan sevgisini samimiyeti ile belli eden, sohbeti güzel,
geçmişe olan bağlılığından dolayı geçmişi anlatmayı, anlatırken o zamanları tekrar
yaşayan, tarihi bilen, yaşayan yaşlı çınarlardan biridir.
Arkadaşımın babası olduğundan dolayı tanışmış olduğum sık sık sohbet ettiğim
biridir Hamdi amca. Çocuklarını evlendirmiş, torunları çoğalmış, torununun
çocuğunu görmüştür.
Bastonunu arkasına kavuşturduğu eline alıp beyaz saçlarını örten şapkası ile yılların
vermiş olduğu yorgunlukla yavaşça yürüyüp sohbetimiz için, evine yakın işyerime
gelir. Çaylarımızı içerken başlarız geçmiş tarihin derinliklerine dalan sohbetimize.
Türkçe olarak başlayan sohbetimiz yavaş yavaş Lazcaya döner. Sonra tamamen
Lazca ile devam ederiz, devam ettikçe sohbetimize. Lazların kültürünü, Lazların
yaşamını, bugün ile olan farklarını konuşuruz anadilimizle.
Anlatır Hamdi amca; Yıllarca köyünde doğa ile içe içe yaşadığını, şimdi oğlunun
yanında şehirdeki bir sitede yaşamını sürdürdüğünü. Apartman yaşamını
sevemediğini ve bunu her zaman söyler “çarşıda dört duvar arasında hapisteyim”
diye. Bunu söylemesindeki neden, oğlunun kendine bakmadığı anlamında değil, köy
ve şehir yaşantısı arasındaki bir türlü alışımadığı bu farkları anlatmak
istemesindendir.
Köy yaşantısını anlatırken kışları ev boyunda yağan karlarda, komşuya dahi
gidilemiyeceği için yazdan hazırlanan kışlık ihtiyaçlarla yaşamlarını sürdürürken bile
mutlu olduğunu, komşuluk ilişkilerini, gerçek dostlukları, yardımlaşmaları
Köyde köylülerin bir bütün olarak yaşadıkları, iyi gündede, kötü gündede birlikte
hareket ettiklerini söyler her zaman. İmecelerle evi inşa edileceklere yardımlarını,
tarlalar ekin için hazırlandığındaki yardımlaşmayı anlatırken şimdilerde bunun
yapılmadığını yüzündeki çizgilerde söyler.
Şimdi yazları az olsa her zaman gittiği köyündeki değişimleride anlatır Hamdi amca.
Köyde eskiden ektikleri turpların çok iri ve lezzetli olduğunu, yakın bir zamanda
yine bahçelerinde turp ektiklerini fakat ekilen bütün trupların içinin boş olarak
gördüğünü anlattı. Bunun çevre kirliliği ve havadan oluşan kirlilikten
kaynaklandığının bilincinde idi. Yine aynı şekilde ırmaklarında bol bulunan
alabalıkların çay bahçelerine, tarlalara dökülen gübre nedeni ile yumurta ve yavru
zamanında bile etkilendiklerini, ırmaklarda yaşayamaz durumda olduklarını anlatır
Hamdi amca.
Eskiden bahçalerinde yetiştirdikleri lahanaları, salatalıkları, fasulyeleri, besledikleri
hayvanlardan elde ettikleri sütü, peyniri, yağı, kümeslerdeki tavuklar yumurtaları,
bunların tamamen doğal olan lezzetini anlatır ve şimdi bunların tamamını satın
aldıklarını ama bunlarda eski lezzeti bulamadığını söyler Hamdi amca.
Ürettiği ürünleri satmak için köyünden şehre yayan olarak, sırtlarına yükledikleri bu
Ürünleri satıp kendilerine lazım olan şeylerle alıp köylerine dönerken çekmiş
oldukları zorluk ve yorgunlukları bile büyük mutlukla, özlemle anlatır.
Burada, Hamdi amcanın anlatmak istediği kültürümüz ve dilimizin zaman içinde yok
olmaya başladığıdır. Oda, kültürünü seven her Laz gibi üzgündür, geçmişteki
yaşam ile şimdiki yaşam arasındaki farklılıklardan oluşmuştur bu üzüntü.
Hamdi amca ve onun gibi kültür ve memleket sevdalıları vardır, olmaya devam
edecekte.
Tuta-mk’ule. 2009 Lazona
Osman Şafak Büyüklü
|
Bu Yorumu Feed ekle
Yorumlari Göster/Kapat
Yorumlari Göster/Kapat
