Eçi 3’anaşen dido ora oğune rt’u sokağis, oxoris, duylas, k’at’a sotis ozmonuşe
geboç’k’i, solen moptit, sole bulurt, kultura do nena-çkuni naren Lazepe do
Lazuri ham ora şakis muç’o moxtu? Muç’o skidu? Na-moxtasen oras muç’o
ivasen? Haya dido fara oç’aruten oxo3’onapuşe biçalişidort’un.
Ekonomiği muşenipe do 3’oxlenoras na-ivu asimilasyonişi muşenite handğa
nena-çkuni do kultura-çkuni en3inuşi tehlike k’ala mele mole na-rt’u bz*iri şkule
kultura do nena-çkuni şeni muntxanepe oxenu na-uk’orşi inani p’i, dahati dido
e3’k’omilus geboç’k’i. Ham ozmonas na-ren umçanepe-çkimi do megabrepe-çkimi
bz*irişi e3’k’omila do oropa-çkimis dahati manz*inu. Mati kultura do nena-muşi
na-oroman mteli Lazepe steri, ar muntxanepe p’aşi ozmonuten Lazi sitepeşi
arm3ikas Lazuri oç’arus kogeboç’Ki.
Na-minon; k’at’a oras na-bzop’on steri Lazi kultura do nenaşi oskedinu ren.
Lazuris na-ren diyalektişi çkvanobate na-p’ç’aripeşi arm3ikape Lazepeşi diopek
k’ai var oxo3’ones divenan. Haya hek’onari beciti var ren, dido megabrepekti
muşi diyalektiten ç’aruman.
Na-ioninen Lazepes ar kulturape nena-mutepeşi na-uğunan edo oskedinuşeni
oçalişu var ixenazna xolos orasti na-en3asen oxo3’onapams. Daha oğune çkar
e3’k’omila na-var miğut’u nenaçkina, Edebiyati steri konupes amaxtimu (ha3’i
xolo na-ubağun k’onari çkinas var bore ) Lazuri leksepe, z*i3inonepe,
gonoşinape, gonogzalepe steri o’çaruten Lazuri ndğaluri op’aramituşi do meselişi
nenaşen skidalaşi k’at’a sotis na-ixmarinasen ç’areri nenaşi oxenuşe biçalişi.
Ovu-muşi na-uk’ors steri dulyaşen na-geskidu ora-çkimişi didope ham nenaşe,
nana nena-çkunis dobut’ali. Kultura do nena-çkunis na-yo3’kernan k’oçepe
bz*irişi bixeli imedoni bivi edo nenaşi konus ham e3’k’omila na-ubağun k’onari
na-var ren koxobo3’oni.
Mu p’aten do ivasen! Yado ozmonus kogeboç’k’i. Ho, ar mtini ren, nenaşi do
kulturaşi enni k’ai oçinapu do ooropinuşi gzalepeşi ari muziği ren. Haya na-vu,
megabrepe rt’u, na-ikomanpeti renan. Gramerepe, nenapunape, leksi do
meselepeşi suparapeti iç’aru, svarape gamişkvinu, gamişkvinasenti. Lazepeşi
tarixi k’ala e3’k’omila svarapeti iç’aru, iç’arasenti. Uk’orsnati Lazi na-var renpeşen
çkina-moga ixenasenti.
Beciti gzalepeşen ariti Lazepes na-goiç’k’endinen Kultura do nena-mutepeşi
ooropinu, goşinu, e3’k’omila oxenu ren. Hamuşeni kultura do nenaşi jin
na-içalişaman, megabrepek ham konupe şeni dido titizi ar oçalişute oxenu
uk’ors. Ham kultura do nenaşi jin na-ixenen oçalişupe xvala Lazepe şeni var-do
mteli k’oçinobaşe meğira ar oçalişu na-ivasen steri mteli mtinepe na-meşaz*in
şekilite oxenoni ren.
Ham oraşi doloxe sitepes p’ç’arumt’aşi mteli Lazi sitepeti p3adi. Derneğepe,
vakifepeti p3adi. Diopek albonişi boncape kturoms, diopek bazi Lazi muzikaşi
k’oçepes mxuci meçams, diopek muşebura mtini na-renpe k’oçepes, oxo3’onapuşe içalişams, diopek enni k’ai Lazi site çkun boret z*op’ons. İrixolok
enni k’ai, enni isa çkun boret z*op’ont’aşi, isa do mtini na-ren oz*iramu şeni
kulturaşi oroperi mak’itxalepek goişaşenan.
Yani irik çkva ar t’ok’işi dudişen gyak’nams do muşi k’ele 3’in3’oms. Ham oras
na-i3’in3’en ar mutu çkar k’ele var alen. Haya, Kultura do nena-çkuni na-ren Lazi
do Lazuri ren.
Mtiniti na-minonan Lazi kultura do nena oskedinu renna, irixolok ar t’ok’işi
dudişen gek’nimuten çodina na-var uğun oraşa na-maskedinanoren mtinepeşe
k’ele o3’in3’oni boret. Çkimebura enni mtini haya ren. Kultura do nena-çkuni şeni
ar mutu oxenoni renna zaten ar nuxu na-ren ham k’oçepeşi arte oxonk’anute
oxenoni ren.Haya k’at’a oras na-ozmonumt’i do na-minont’u ar mutu ren.
Acaba xilafi biozmonami?
Nasıl Yapacağız da Olacak ?
Yirmi yıldan fazla zaman önce idi sokakta, evde, işte her yerde düşünmeye
başladım, nereden geldik, nereye gidiyoruz. Kültür ve dilimiz olan Lazlar ve
Lazca bu zamana kadar nasıl gelmiş? Nasıl yaşamış? Bu gün ne durumda?
Gelecekte nasıl olacak? Bunu çok defa yazarak anlatmaya çalışmıştım.
Ekonomik nedenler ve geçmişte olan asimilasyonlar nedeni ile bu gün dilimiz ve
kültürümüz yok olma tehlikesi ile karşı karşıya olduğunu görünce, kültür ve
dilimiz için bir şeyler yapmam gerektiğine inandım, dahada çok ilgilenmeye
başladım. Bu düşüncede olan büyüklerimi ve arkadaşlarımı görünce ilgim ve
sevgim dahada arttı. Bende kültürünü ve dilini seven bütün Lazlar gibi bir şeyler
yapayım düşüncesi ile Laz sitelerini bir kısmında Lazca yazmaya başladım.
Amacım; her zaman söylediğim gibi Laz kültürünü ve dilini yaşatmaktır.
Lazcada olan diyalekt farkından yazdıklarımın bir kısmını Lazların bazıları iyi
anlamamış olabilirler. Bu okadar önemli değil, bazı arkadaşlarımda kendi
Diyalektleri ile yazıyorlar.
Amaç Lazların bir kültürlerinin, dillerininin olduğunu, eğer yaşatmak için çalışılma
yapılmazsa yakın zamanda yok olacağını anlatmaktır.
Daha önce hiç ilgimin olmadığı dilbilgisi, edebiyat gibi konulara girip ( şimdi bile
yeterli bilgiye sahip değilim ) Lazca şiirler, fıkralar anılar, geziler gibi yazılarla
Lazcayı günlük konuşma ve hikâye dilinden yaşamın her alanında kullanılan yazım
diline uygulamaya çalıştım. Olması gerektiği gibi işimden kalan zamanımın çoğunu
bu dile, ana dilimize ayırdım. Kültür ve dilimizle ilgilenen insanları görünce
sevindim, umutlandım ama dil konusunda bu ilginin yeterli olmadığını anladım.
Nasıl yapacağızda olacak! Diye düşünmeye başladım. Evet, bir gerçektir, dilin ve
kültürün en iyi tanıtım ve sevdirmenin yollarından biri müziktir. Bunu yapan
arkadaşlar vardı, yapanlarda var. Gramerler, sözlükler, şiir ve hikâye kitapları
yazıldı, dergiler çıkartırldı, çıkartılacakta. Lazların tarihi ile İlgili kitaplar yazıldı,
yazılacakta. Gerektiğinde Laz olmayanlardan yaralanılacak ta.
Önemli yollardan biride Lazlara unutulmakta olan Kültür ve dillerini sevdirmek,
hatırlatmak, ilgilenmesi sağlamaktir. Bunun için kültür ve dil üzerine çalışan
arkadaşların bu konu üzerine titiz bir çalışma yapmaları gerekmektedir.
Bu kültür, dilin üzerine yapılan çalışmalar yalnız Lazlar için değilde tüm insanlığa
yönelik bir çalışma olacak şekilde tamamen gerçekleri içerecek şekilde
yapılmalıdır.
Bu zaman içinde sitelerde yazarken bütün Laz sitelerini izledim. Dernekleri,
vakıfları izledim. Kimileri alfabenin harflerini dağiştiriyor, kimileri bazı Laz
müzisyenlerini destekliyor, bazıları kendince doğru olanı insanlara anlatmaya
çalışıyor, kimileri en iyi Laz sitesi biziz diyor. Herkes en iyisi, en doğrusu
biziz derken, doğru ve gerçek olanı bulmak için kültür sevdalısı okurlar
şaşırıyorlar.
Yani herkes ayrı bir ipin ucundan tutmuş, kendi yönüne çekiyor. Bu durumda
çekilen şey bir yöne gidemez. Bu kültürümüz ve dilimiz olan Laz ve Lazcadır.
Geçekten amaç Laz kültürünü ve dilini yaşatmaksa hepimiz bir ipin ucundan tutup
sonsuzluğa kadar yaşatabileceğimiz doğrulara doğru çekmeliyiz. Bana göre tek
gerçek budur. Kültür ve dilimiz için bir şeyler yapılacaksa, zaten bir avuç olan bu
insanların birlikte hareketiyle olmalıdır.
Bu her zaman düşündüğüm ve istediğim bir şeydir.
Acaba yanlışmı düşünüyorum?
3’anağani.2009 Lazona
Osman Şafak Büyüklü
|
Bu Yorumu Feed ekle
Yorumlari Göster/Kapat
Yorumlari Göster/Kapat
