Doğu karadeniz demek yeşillik demek olduğu kadar Sarp kayalar ve deniz de demekti aynı zamanda. Köyümüze adını veren de  bu gökyüzünün sonsuzluğunu kucaklayan, görkemli mağrur kayalarıydı zaten. Eskiden iç koylara kara yolu olmadığı için, yüzme ve sandalla açılarak gitme seçeneği olmayanlar, bu sarp kayaların uçurum kenarlarında yer alan patika yolları izleyerek inerdi aşağıya. İnsanın daha bakarken başını  döndüren bu yükseklik o çocuk halimizle bile bizleri korkutmaz, bir keçi çevikliği ile ilerlerdik o daracık patikalarda. Dengemizi korumak üzere tutunduğumuz yaban bitkileri ya da dal parçaları kazaran  bir yerinden çıksa ya da kırılsa, aşağıda parçamız bile bulunamazdı... Koya ulaştığımızda buna değeceğini bilirdik ama. İnanılmaz bir yalıtılmışlık ve sonsuzluk hissi kaplardı orada içimizi. Etrafta in cin top oynardı, geldiğimiz kişilerin sesleri hariç. İlk bakışta mekanik bir ses vs. olmaması dolaysıyla etrafa hakim gibi görünen bu sessizlik içinde, doğanın kendi iç sesinden oluşan bir orkestra, usul usul, bitmeyen bir senfoniyi seslendirirdi. Bu arada meşhur dalgaları ve her daim şırıldayan sesiyle, karadeniz bu orkestranın baş elemanını oluştururdu şüphesiz. Buna martılar ve kuş sesleri eşlik ederdi. Ağaçların uğultuyu andıran garip hışırtısına bir de bizim neşeyle yüzerken çıkardığımız sesler karıştığında, bu doğal orkestra adeta yeni bir hayat bulurdu.

Karadenizde yüzmek bir ayrıcalıktı karadeniz insanı için gerçekten. Özellikle fırtınadan sonra dinen yağmurla birlikte denizin büyümesi ve dalgaların Viva yapmak için tam kıvama gelmesiyle, yüzme zevki tam bir  macera tutkusuna dönüşürdü. Dalganın altından girer üstünden çıkardık. O bizi kontrol edip yere  çarpmadan, biz onun üzerine çıkar, hakimiyet sağlar ve bir atın dizginlerini ele geçiren usta bir sürücü çevikliğiyle, dev dalgaların içinden süzülür geçerdik. Bizler gözü pek çocuklardık. Ben bu coğrafyadan dolayı olmalıdır ki, insanlarımızın diğer yörelere göre biraz daha cesur, atılımcı, hareket kabiliyeti esnek, değişime ve yeniliğe açık, mizah yönü güçlü, kıvrak zeki, neşeli, hayat dolu insanlar olduğunu düşünürüm... Sanılanın aksine, doğu karadeniz halkı muhafazakar değil hoşgörülü ve açık fikirli insanlardır. Her ne kadar  geleneklerine bağlılıkları inkar edilemez olsa da, onlar kendi öz değerleri ile günün gerçeklerini oldukça akılcı bir biçimde sentezleyip yine  kendilerine özgü yeni bir yaşam  biçimi oluşturmada, yaşadıkları vahşi doğayı alt etmekte oldukları kadar başarılıdırlar bana göre.

Karadenizin bir başka vazgeçilmezlerinden biri de balık tutmaktır. Bizler balıklarımızı kendi sandallarımızla tutar, yanımıza aldığımız ızgaralarda, deniz ortasında pişirerek yerdik. O toklukla, gökyüzüne çevirir yüzümüzü, güneşin okşayıcı sıcaklığı altında bir süre uykuya dalardık. Denizin şırıltılı melodisi eşlik ederdi uykularımıza. Uyandığımızda sarhoş edici bir maviliğe açılırdı gözlerimiz, öyle ki karadenizin o bildik sonsuzluk duygusu her zamanki gibi yine başımızı döndürürdü... Şimdi meyve yeme zamanıydı işte... Sulu sulu elmalar, ciğerli armutlar, ballı incirler, kara üzüm, çilek, böğürtlen, kıyıda bizi beklerdi... Yüzerek sahile ulaştıktan sonra doğru ağaçalara dağılırdık, kendimize bu kez de meyve ziyafeti çekmek için...
 
Yazları çay toplardı  Sarp halkı. Tüm doğu karadeniz kıyı şeridinde yer alan diğer köy halkları gibi  geçimini yeşil altından sağlardı. Çay bahçelerimiz şenlik şenlik olurdu iş görürken, bir yandan türkü söylediğimiz bir yandan söyleşip gülebildiğimiz için belki de. En yanık türküleri yövmiye olarak çay toplattığımız işçiler söylerdi ama. Çoğu Erzurum, kars, Diyarbakır’dan gelen bu insanlar, birer İbrahim Tatlıses, Emrah’mışçasına  kendilerini yetkin hisseder, yeteneklerini sergileyebilmek için kıyasıya  yarışa girerlerdi. Çay toplarken en çok eğlendiğimiz zamanlar meci (imece) yapılan özel günlerdi şüphesiz. O günlerde meciye katılacak tüm köy kızları ve kadınları sözleşir, şölene gidermişçesine itinayla hazırlanırdı.  Birbirinden güzel yemekler getirilirdi meciye.  Bildiğimiz genel kızartmalar, zeytinyağlılar yanısıra, doğu  karadeniz yöresine has özel  yiyecekler de baş köşede olurdu bu mecilerde. Örneğin mısır ekmeği, kaygana ve hamsili ekmek bunlardan başta gelenleriydi. Bu yiyecekler, öğleyin çay toplamaya ara verildiğinde, anlatılan eski anı ve hikayeler eşliğinde yenilir, maniler ve türküler tatlı niyetine geçerdi bu yemeklerde.
 
 
Biz çocuklar için çay bahçelerinde olmak, panayır ya da lunaparkta bulunmaktan farklı değildi. Her seferinde işi eğlenceye vurur,  aldığımız zevki doruğa ulaştırmak için, yeni yeni icatlarda bulunurduk. Doğrusu bu konuda üstümüze de yoktu.  Sanırım bunlardan en keyiflisi, yamaç arazilerde setler halinde bulunan çayların üzerinden, altımıza koyduğumuz gübre torbalarıyla, tepeden aşağıya kayarak oynadığımız  kaymaca oyunu en eğlenceli olanıydı.
 
Çay  toplama işlemi bittiğinde herkes akın akın çay alım yerlerine giderdi  günlük emeklerini paraya dönüştürmek için. Çay satımları her zaman sorunlu olurdu. Ekisper (çay alımına karar veren yetkili kişi) sergi başlarında çay seçen üreticiler arasında dolaşır, buranın hakimi benim dercesine ikazlarda bulunurdu, “olmamış! Olmamış!  ikibuçuk olacak,  olmamış!” diye...

“İkibuçuk”, bizim yörelerde çay toplayan herkesin bildiği ve  koparılan her filizin  ikibuçuk yapraktan oluşması gerektiğine yönelik kuralı belirten özel bir deyimdi. Ekisper baskısı, o gün çayın satılıp satılamayacağı kaygısı, çoğu zaman da yağmur tehdidi ve ıslanma riskine rağmen çay alım yerlerinde geçirilen vakitler aslında eğlenceli, zevkli vakitlerdi. Herkesin birbirini gördüğü, birbirinden haber aldığı, söyleşebildiği, dertleşebildiği, köy ahalisinin gerçek anlamda sosyalleşebildiği yegane yerlerden biriydi alımyerleri. Anneler oğullarına alacakları kızı  düğün ve yas yerleri dışında burada seçerlerdi.   Kızın keskinliği, kaç sepet çay topladığı, iyi yük taşıyıp taşımadığı, bunlar iyi bir gelin adayında, güzellik, iyilik vs. den önce olması gereken önemli özelliklerdi. Çok şükür bu konuda bazı şeyler değişti artık köyümüzde. Geleneklerin ve eskiye ait değerlerin hepsinin doğru olduğunu savunmak gibi bir şey olamaz zaten. Sonuçta güzel olanlar kalıyor kötüler bir şekilde değişiyor, dönüşüyor. Örneğin artık gençler köylerde bile görücü usulü ile değil birbirlerini beğenerek ve severek evlenebiliyorlar.

Bu arada evlilikten bahsetmişken söz etmeden geçmeyelim, artık düğünler eskisi gibi yapılmamaktadır köylerde. Eskiden, köy okulları, alımyerleri ya da evlerde, kemençe, tulum, akordion eşliğinde, daha çok horon ve halay ağırlıklı, yemekli, börekli düğünler yapılırken, günümüzde bunun yerine, kötü kalite pastahane pastaları ve meşrubatların ikram edildiği, ses düzeninin çoğunlukla aksak, bozuk, müzisyenlerin yetersiz olduğu kasaba orkestraları eşliğinde salon düğünleri yapılmaktadır. Evden gelin  çıkarma adetleri, kapıya saplanan bıçak kesmiyor diye, erkek tarafından istenen horoz ve kuzu adama törenleri, yol kesme geleneği, çeyiz vs. gibi adetler halen sürse de eski tadında ve değerinde değildir elbette ki... Örneğin çeyiz bohçalarından çıkan o göz nuru el emeği, birbirinden güzel motiflerle işlenmiş oya ve dantellerin, artık evlerimizdeki mobilyalar üzerinde bir hükmü kalmamıştır ki, bu bohçayı alan için gerçekten gelenekleri yerine getirmekten öte bir değeri olsun.  Hemen her çeyiz bohçasından çıkan, birbirinden güzel tasarlanmış o el yapımı namazlık ya da baş örtülerinin, dantellerin, oyaların, masa örtülerinin artık kullanıcıları yoktur ki, bu bohçaları almanın heyecanı ve sevinciyle kaplansın içi,  bohça sahiplerinin. Pratikte kullanımı olmayanın gözdeki  değeri de düşmektedir ne yazık ki... Sadece adet diye sürdürülmektedir artık bu incelikler. Belki de doğrusu da budur, bilemiyorum... Çünkü artık kadın erkek birlikte yoğun bir çalışma temposundadır insanlar ve evlerinde bir sürü emek isteyen, ütü isteyen, yıkanması zor, kullanması zor örtüler süsler istememektedirler. Yerine pratik, kullanımı, temizliği kolay şeyler tercih etmektedirler ve bu konuda haklıdırlar da. Estetik anlayışının da günün gerçeklerine göre değişmesi, insani ve doğal bir şeydir. Ama yine de o göz nuru, el emeği, güzelim çeyiz bohçalarımızın örtülerinin, oyalarının, dantellerinin, baş örtü ve namazlık motiflerinin yok olmasına gönül razı olamıyor işte... 
 
Düğünden bahsedilir de, insanın ölüm karşısında kendini ifade ediş biçimi olan yaslardan bahsetmemek olur mu köy hayatında.

uzaklaştığımızdan bahsediyor çocukluğumuzdan... Gerçekten de hepimiz bir şekilde uzaklaşmıyor muyuz içimizdeki çocuktan büyüdükçe... Uzaklaştıkça mutsuzlaşıyoruz. Ulaşmaya çalıştığımız, aslında ardından koştukça kaybettiğimiz oluyor. Dönmemek üzere terk ettiğimiz şehir ise, içimizdeki ıssız köşesinde fark edilmeyi bekleyen öksüz çocukluğumuz oluyor...
 
Sırtımıza yeni kimlikler yeni değerler yüklenerek koşuyoruz gerçeğin ardından, ama o hep kaçıyor aslında olmayan yansımalarının peşinde sürükleyerek bizi. Sonradan edindiğimiz hiçbir kimlik tam oturmuyor sırtımıza, eğreti bir giysi gibi, her an üzerimizden düşeceği, çıplak kalacağımız korkusunu yaşıyoruz.. Tutunamıyoruz, sahiplenemiyoruz, aidiyet hissedemiyoruz hiçbir yere... Bu yüzden ne kurtarılacak bir vatanımız kalıyor ne de inanabileceğimiz bir cennet sevdamız elimizde... Ölümsüz sevgiler için ölesiye yanıp tutuşurken, çerez gibi tüketilen günümüz aşklarının gölgesi düşüyor yüreğimize ve sevme gücümüzü kaybediyoruz her geçen gün. Ruhlarımızın açlığı, susuzluğu, inançsızlığımız ve eksile eksile yaşamak zorunda kalışımız sonrası... Sakatlanıyoruz her yeni gün, birer sakat cennet oluyoruz, onun gibi fiziksel olmasa da sakatlığımız... En kötüsü ruhların sakatlanması değil midir zaten...
 
Kendimizin ne olduğu üzerine açık ve net söyleyecek sözümüz olmadığı için, neyi ne kadar yaşayabileceğimizin de sınırlarını tam koyamıyoruz hayatta. Richard Bach'ın Martı'sındaki sınırlarını aşmaya çalışan o küçük kuş olmaya özeniyoruz ama nafile, uçtuğumuz gökyüzü çoktan kafeslere tıkılmış, aşmak istediğimiz ufukların mavisi, çoktan kara bulutların karanlığında kaybolmuştur.
 
Sonunda her şeyin tükenebilir, yok olabilir, kaybolabilir olduğuna dair deneyimlerimiz öylesine kör etmiştir ki umutlarımızı, Işığa çıkan tüm yolların izi tamamen silinmiş gibidir haritalardan...
 
Ama her şeye rağmen yaşam devam etmektedir. Bir şeylere önce sahip olup, sonra kaybedip, sonra tekrar bulup tekrar kaybedip, böylesi  kırıla döküle, onarıla, yıkıla hep de devam edecektir...

12 Mart 2005

Çiğdem Şahin

İ.Ü. İktisat Fak.*  Yrd Doç. Dr.

Bu Makaleye yapılan Yorumlar ( Açık Gazete'den)

Süleyman Zaman
Sevgili Çiğdem; sözünü ettiğin "Cennet Sevgilim" isimli yazını okudum. Öykü tadında yazılmış doyumsuz bir yazıydı. Seni kutlarım. Sevgili Çiğdem insan "kültürel" bir varlıktır. Kültür ise insanının doğaya karşı yarattığı her şeydir. İnsan kişi olarak ait olduğu toplumun bir parçasıdır. Kişi geçmişiyle büyür, bugünü yaşar, kendisine kattıklarıyla yarına akar. Bu hep böyledir. Geçmişi anımsamak, bizi biz yapan değerleri anımsamak, o değerlere özlem duymak...kadar daha güzel ne olabilir. Önemli olan geçmişe takılıp kalmamak. Nazım usta'nın dediği gibi "Ben ölen babamdan ileri/ Doğacak çocuğumdan geriyim" yaşamak. Yaşamı daha da güzellşetirmek, toplumsal yararı öne çıkaran değerleri savunur olmak ve ileriye dönük eylemlerin içinde bulunmaktır. Geçmişini inkar eden, geleceğini doğru kuramaz. O çocukluğun döneminde, o köy ortamında saf, temiz, dayanışma , paylaşım ve dostluk üzerine kurulmuş olan o toplumcu yapıya özenmemek; günümüz toplumunun "yalnızlaşan" insanı için olası mıdır?. Seni kutluyor yazılarının devamını dilerim. 22.02.2006 Süleyman Zaman

aygül özşahin
Öylesine kendimden öylesine ben gibi ki asla kaybetmediğim ve kaybetmek te istemediğim o dünyayı gözümde canlandırdın.İçimdeki çocuk anılarım koşmaya takla atmaya başladı,bilinç aynamda. seninle kafiyeli mektuplar yazardık hani birbirimize ve tansiyonumu düşürüp mide bulantısı başlatan sabahlara kadar süren uzun sohbetlerimiz olurdu da bir türlü bitirmek istemezdik.İnsanın bir kökünün olması ne güzel diye düşündüm bir an, her ne kadar hareket etse de onu hayata bağlayan ayakta tutan bu köklerdi aslında. Bizler hiçbir zaman bu yadsımadık.İşte bu yüzden daima dimdik ve ayaktayız ve kalmaya da devam edeceğiz,hep birlikte birbirimize destek olarak !Sevgiler.  

Deniz Martinez
Inanilmaz bir betinleme yapmissin Cigdem. Yazini okurken ve okuduktan sonra gozlerimi kapattim ve sanki kendimi Kara denizin sonsuz yesilligi ve sarp daglari boyunca uzanan cay bahcelerinin icinde buldum. oh! o canim kara uzumun damagimda biraktigi tadida eklemek isterim. Ozellikle benim gibi yurdundan uzak hasret ceken birisi icin bulunmaz bir mucevher kadar degerli senin yazilarin. Degindigin cocuklugumuzdan uzaklasma ve duygusuzlasma konusunda cok haklisin ama ayni zamanda dedigin gibi yasam devam ediyor. Sanirim herseyin bir zitti olmali; bu yasamin, dunyanin garip dengesi olsa gerek. Eger hepmiz geleneklerimize, gecmisimize , degerlerimize bu kadar duskun olsaydik dunya oldugu yerde mi sayardi acaba. Bunu soyleyisimin elbetteki bir sebebi var. Bakiyorumda ilerlemmis bir cok ulkede ozellikle suan yasadigim ulkede sen kendin bire bir deneyimlerinden biliyorsun nasil biresysellessmis, nasil benlesmis olarak yasiyorlar, nasil gelenek, gorenek ve aile kavrami olmadan yasiyorlar. Bu insanlar ayni zamanda o insanlar ki bizi aya cikaran, yeni teknolojik gelismelerle tanistiran insanlar. Yani bence denge boyle saglaniyor , ki ben kendimi sahsen hassas , ozune duskun insanlarin oldugu tarafta tutsam bile bu gercegi gormeden gecemiycem. Lezzetli yazilarinin sadik takipcisi olacagima katiyen emin olabilirsin. Sevgiyle kal hoscakal.  

Günay Bakoglu
Baskasının kaleminden okurken cocukluğunu insan, hemen kendi kalemine sarılıyor. Bunları hatırlayıp dahasını da yazmak için. Sıradanlığın içinde kaybolmamak adına çoçukluğumuza döndüğümüz anlar bunlar. Şehirli yarımızla anlatırken yaptıklarımızı dostlarımıza, yüzlerindeki inanmaz gülüşleri geliyor gözümüzün önüne. Çünkü bir kız çoçuğunun kendi boyundan üç kat büyük dalgalar arasındaki viyalarına kimse ihtimal vermiyor. Kendimizi anlatmayışımız bundan belki. Yazınızı okuduğum sırada Murathan Mungan sözlerini dinliyorum şarkıda eşzamanlı, özetliyor aslında; eskidendi... çok eskiden. Ben kitabı da okudum. Sevgili Önder Saraloğlu'nun yüreğine sağlık. Ama umarım ki yazınıza yorum katanların gözlerinin dolmasına, yürek kabarmalarına ve nostaljik geri dönüşlerine kitabı okuma isteği de eklenmiştir. Çünkü size bu güzel yazıyı yazdıran Cennet Sevgilim buna layık bir roman.  

Yorum (0)

Bu Yorumu Feed ekle

Yorumlari Göster/Kapat

Yorumlari Göster/Kapat

---