İrixolos na-miçkinan, kultura do nana-çkunişi en3ina k’ap’ineri na-ikoms etkenepeşen ari na-ren Lazonaşen galendo k’ele na-ixenen mebargale ren. Ham mebargaleşi dodgitinu, xeneri na-ren mebargalepeşi ar m3ika na-reniti goktinute kultura do nena-çkunişi oskidu şeni didi ar mogapa ivasenşiti biozmonam.
Haya muç’o ivasen mot zop’ont; mebargalepeşi enni didi muşeni ekonomiği omk’itupe, skida-mogapa, eğitimi do çkva muşenipe ren. 3’anapeş oğune Lazonas k’oçepe-çkunik hak na-ixenen omraloba do çkva gzalapeşen na-moiginen skida-mogapate k’ai skidala na-var ixenasen şeni mebargale vezdoren. Ham mebargalepe daha dido kultura-çkunişi gamaxtima oput’epe do noğaş-oput’epeşen ivudoren.
Mu p’atendo ham mebargalepe didginasen, k’oçepe-çkuni dobadona mutepeşişe moxtimu boxenapaten. Mebargalepeşi enni didi muşeni skida-mogapa şeni renna haya oxenu şeni na-uk’orspe, skida-mogapa na-moiğasen alternat’ifepe ogoroni boret.
Ho, k’oçepe-çkunik dido 3’anapes ntxirişi tarimis mecineri ar skida-mogapate skides, çodina jurneçidovit 3’anaşe mexolas arm3ikakti hamus medgimeri çayişi tarimis mecineri ar skida-mogapate oskidus içalişesdoren. Ha jur omralek ha3’i na-uk’ors becitoba na-var z*iroman şeni na-ubağun skida-mogapaşi gamaxtima ivuşen gamilu, xvala na-moiginen skida-mogapate oskidus meşvelapa vasen steri ren. Haşo na-k’onari haşo idasenti var içkinen. Xolos oras ham omraleripeşi skida-mogapak k’oçişi k’vaş-upis na-var nagasen ar sotişe moxtasen. Hem oras mebargaloba dahati k’ap’ineri ivasen, kultura do nena-çkunişi en3inas ar hek’onari daha manz*inasen.
Ham mebargaloba var einç’inaşi k’oçepek let’ape gamaçamute mteli dobadona mutepeşişen ni3’k’anoren çkva svapeşe, artikatişen meç’k’ideri, uambare skidalas gyoç’k’anoren. Lazonas na-doskidanorenpe şeniti ham mt’ina na-var uğun çodinas megnaperi çodina iskedinasen, ham svapeşe Lazuri na-var uçkin çkva kulturapeşen k’oçepe moxtanoren, va gale na-renanpeşen arm3ika çkva oraşi doloxe t’as nati en3inak meona vasen.
Ha3’i enni mendra oput’epesti elektriği, gza, telefoni steri skidala perpu na-vasen muntxanepe koren. Hemuşen çkva skidala na-vasen skida-mogapa uk’orstiren. Ham mogapa, oxenu şeni ktureri tarimişe k’ele oxtimu, na-ixenen tarimiş k’ele, humuşi mele na-ivasen tarimi ozmonu uk’ors. Yani hakşakis skidala na-ixenen ntxiri do çayişe mele vanati meşvelapa na-vasen majura tarimişi omralepe vanati meyvape orduten, hemtepeşen skida-mogapa oxenu, ham skida-mogapate skidala-mutepeşi oxenoniren.
Lazona mç’imoni do çuçuna na-golulun ar coğrafia ren. Ham muşenite ham t’aronişi unon k’ele na-irden omralepe omralobas oçalişononiren. Hamtepeşi ari ha3’i Lazonas na-goint’u kivi meyvasi ren. Kivi Lazonaşi do yulva zuğauçaşi k’at’a k’ele na-irden ar meyva ren, mogapati k’ai uğun. K’ai ar o3’k’omilute Dido daha moşkva omrale keizdinen. Edo hamuk’ala mem3xveri k’op’eratifepe var geidginazna, pazari var iz*irasna na-moiginasen skida-mogapa na-einç’inen k’onari var iventi.
Hamtepeşen çkva, jin na-eidginen, k’oçişi mok’aobas dido k’ai muxtams na-içkinen k’a3xanak’a ( mtutiş urz*eni) ti na-dixenenti biozmonam. Sağluğişi k’urulişepek dido na-gorums doğali meyva ren. T’aroni hak na-nugnams majura tropik’akali meyvaşi omralobati dixenen, hamtepe şeni mçire do zenoni let’ati var uk’ors. Xvala hamtepeşi omralu do 3‘k’omila şeni k’ai çkinapa ezdimu uk’ors.
Hamusteri alternat’ifi omrale ordimute na-moiginasen skida-mogapa, hamtepe şeni k’ai ar dogura do pazarişi çodinas moiginen. Hamtepe ç’ut’a k’op’eratifepe steri arte oxonk’ana oxunu na-ikoms k’urulişeperen.
Hak mteli k’oçepe hak t’anşi oxo3’onaleti var gamiğinasen, na-minonan dobadona do kultura k’ala mek’oraşen k’oçepe-çkuni mteli var niç’k’edinasen. İsati dogura do oçalişuşi sotipe şeni çkva sontxanepeşe oxtimononiti ren. Edo ham na-idespek oçalişuşi skidala içodaşi, emekli ivanşi vana ham sotipe var az*iresdo hamsvapes na-skidunanpek kutura do nena-çkunişi oskidinuşi k’ele dido didi becitoba na-zdimanti oçkinoni renan.
Hamtepe çkimi ozmonupe ren, mtinoba do konuşi monz*ina dagişi ozmonuti tkvani ren. Na-minon, muç’o do muperi ivasna ivas Lazi kultura do nenaşi oskedinu ren.
Böyle Düşünüyorum!
Çok zamandan beri düşündüğüm, uygulanması ile düşüncelerimin gerçekleşeceğine inandığım, kültürümüzü sonsuza kadar yaşatabileceğimizi umduğum için bunu, burada sizlerle paylaşmak istiyorum.
Hepimizin bildiği, Kültür ve dilimizin yok oluşunu hızlandıran etkenlerden biri, Lazonadan dışarıya yapılan göçtür. Bu göçü durdurmak, yapılmış olan göçlerinde bir kısmını geri alabilmekle kültür ve dilimizin yaşaması için büyük bir katkısı olacağını düşünüyorum.
Bu, nasıl olacak demeyin; Göçlerin en büyük nedeni ekonomik zorluklar, geçim, eğitim ve başka nedenlerdir. Yıllar önce Lazonada insanlarımız, burada yapılan üretim ve diğer yollardan elde edilen gelirle iyi yaşam yapılamayacağı için göçler yapmışlar. Bu göçler daha çok kültürümüzün kaynağı köyler ve mahallelerden olmuştur.
Ne yapmalıda bu göçleri durdurmalı, insanlarımızı memleketlerine gelmesini sağlamalıyız. Göçlerin en büyük nedeni gelirle ilgili ise bunu sağlamak için gerekenleri, gelir getirecek alternatifleri aramalıyız.
Evet, insanlarımız çoğu yıllardır findık tarımına dayalı bir gelirle geçinmiş, son elli yıla yakın kısmında buna ek olarak çay tarımına dayalı bir gelirle geçinmeye çalışmışlardır. Bu iki üründe şimdi gereken değeri bulamadığı için yeterli gelir kaynağı olmaktan çıkmış, sadece elde edilen geliri ile geçime yardımcı olma durumundadır. Bunun ne kadar böyle gideceğide belli değildir. Yakın zamanda bu ürünlerin geliri insanın emeğinide karşılamayacak duruma gelecektir. O zaman göçler dahada hızlanacak, kültür ve dilimizin yok oluşu bir o kadar daha artacaktır.
Bu göçler yetmeyincede insanlar topraklarını satıp tamamen memleketlerinden ayrılıp başka yerlere, birbirlerinden kopuk, iletimsiz yaşamaya başlayacaklardır. Lazonada kalanlar içinde bu kaçınılmaz sonuca benzer sonuç yaşanacak, buralara Lazca bilmeyen farklı kültürden insanlar gelecek belki dısarıda olanlardan biraz farklı zaman içinde olsa dahi yok oluş devam edecektir. Artık en uzak köylerde bile elektrik, yol, telefon gibi yaşamı kolaylaştıran şeyler bulunmaktadır. Geriye geçimi sağlayacak gelir gerekmektedir. Bu geliri elde etmek için değişik tarıma yönelmek, yapılan tarıma karşılık, onun yerine geçebilecek tarımı düşünmek gerekir. Yani simdiye kadar geçiminin sağlandığı fındık ve çay karşılık veya yardım olarak diğer tarım ürünleri veya meyveler yetiştirip onlardan gelir sağlamak, bu gelirlerle geçimlerin sağlanmasıdır.
Lazona yağmurlu ve ılık geçen bir coğrafyadır. Bu nedenle bu iklim şartlarında yetişebilen ürünlerin üretilmesine çalışılmalıdır. Bunlardan bir şimdi Lazonaya yayılan kivi meyvesidir. Kivi Lazonanın ve doğu karadenizin her tarafında yetişen bir meyvedir, geliride iyidir. İyi bir bakımla çok daha fazla ürün alınabilir. Ama bununla ilgili kooperatifler kurulmazsa, Pazar bulunmazsa elde edilecek gelir yeterli olmayabilir.
Bundan başka, üzerinde durulan, insan sağlığına çok yararı olduğu bilinen yaban mersini (ayı üzümü) de yetiştirilebilir düşüncesindeyim. Sağlı kuruluşlarının çok aradğı doğal bir meyvedir. İklimi buraya uygun diğer tropikal meyve yetiştiriciliğide yapılabilir, bunlar için geniş ve düz alanlarada gerek yoktur. Yanzlız bunların yetiştiriliciği ve bakımı için iyi bilgi almak gerekir.
Bu tür alternatif ürün yetiştirciliği ile elde edilecek gelir, konu hakkında iyi bir eğitim ve pazarlama sonucunda sağlanır. Bunlarda küçük kooperatifler gibi, birlikte hareketi yapma olanağı sağlayan kuruluşlardır. Buradan bütün insanlarımız burada kalsın anlamıda çıkarılmamalıdır, amaç memleketi ve kültürü ile ilgili bağdan insanlarımızı tamamen kopartmamaktır. Tabiî ki eğitim ve çalışma ortamları için başka yerlere gidilmelidir. Ama bu gidenlerin çalışma yaşamları bittiklerinde, emekli olunduklarında veya bu ortamları bulamayıpta burada yaşayanların kültür ve dilimizi yaşatabilmeleri açısından çok büyük önem taşıdıklarınıda bilmeleri gerekir.
Bunlar benim düşüncelerim, doğruluğu ve konuya katkı payını düşünmekte Sizlerin. Amacım, nasıl ve ne şekilde olursa olsun Laz kültürü ve dilini yaşatmaktır.
Bu Yorumu Feed ekle
Yorumlari Göster/Kapat
Yorumlari Göster/Kapat
