Ho, svape çkunis dido na-içanen şeni oğune doxmeloba do becitobamuşi dido na-var içkinet’u, ha3’i dido k’ai na-içkinen edo kultura-çkunişi ar dagi na-ren m3’k’ok, kultura do nena-çkuni k’ala çodina na-var ren oraşa skidasşi imedobate.
Karayemiş
Lazonada yetişen değişik ve doğada her yerde yetişmeyen meyvelerin başında gelen, yetişebileceği iklim şartları yeterli olduğunda yakın zamanlarda Karadeniz bölgesine ve Türkiyenin her yerine yayılan çok önemli ve değerli bir meyve hakkında, bu meyve zamanını sonu olsada onun için bir şeyler yazılması gerektiğini düşünüyorum.
Evet, bu meyve ağacı yaz, kış koyu yeşil sert yapraklarını dökmeyen, 10m kadar büyüyebilen, dalları yanlara doğru iyice uzayabilen, kışın ve yazın iklim şartlarına kolayca uyabilen ağacı son derece sağlam bir yapıya sahip olan, meyvesi uzun süre dalında kalabilen bir yaz meyvesi olan Karayemiştir. Karayemiş ağacı, bol yağmurlu ve nemli bölgeleri seven, çok bakım ve budama yapılmadan, uzun zaman yaşayabilen çok farklı bir ağaçtır.
Karayemis Cicegi
Karayemiş çoğunlukla mayıs-haziran ayında çiçek açar, çiçekleri beyazdır. Arıcıların vede arıların çok sevdiği bir çiçek olmasından arıcılık işinede yararı vardır. Önceleri yaşil olarak oluşan meyveleri Haziran-Temmuz ortalarında olgunlaşır, eylül ayı sonuna kadar yenir. Havanın sıcak geçmesi sonucu aldanıpta değişik zamanda azda olsa meyve verdiğide bilinmektedir. Meyvesi üzüm salkımına benzer bir şekilde olur. İri siyaha yakın, kırmızı veya daha açık kırmızı renkte biraz ince meyve veren çeşitleri vardır. En çok tanınanı; yenildiğinde ağıza biraz burukluk ve damakta yapışması ile bilinen, iri ve koyu olan, tam olgunlaşmadan yenmiyen baba-karayemişidir. Bundan başka; kırmızı renkte, daha tatlı, ağza yapışmayan, tam olgunlaşmadanda yenilebilen ekmek-karayemişidır. Ormanlık bölgelerde meyvesi daha ince olan yabaniside bulunur.
Çekirdekten veya su alma zamanı çelikleme yapılarakta yetiştirilebilir. Dalı toprağa daldırıp köklenmesi vede aşı yapılarak yetiştirilmeside az olsa yapılır. Asırlardan beri Lazona ve Doğukaradenizde bulunan, buralara ne zaman ve nereden geldiği bilinmeyen, dünyaya buradan yayılmış olma olasılığının bile düşünüldüğü, geçmiş zaman ve bugün bile insan yaşamında önemi büyük olan çok yararlı ve lezetli bir meyvedir.
Karayemiş, Lazonada her arazide her evin yanında özel olarak bir veya daha çok yetiştirilen bir meyve ağacıdır. En önemlisi evlerin yakınlarına dikilmesi ile hem kışın evleri rüzgârdan korur, hemde yazın sıcağında günün değişik saatinde evlere gölgelik yapar. Yine bazı korunması gerekli yapıların yanlarına fare çıkamayacak kadar mesafede dikilerek yazın vede kışın helâ, ambar gibi yapıların korumasıda sağlanırdı.
Meyvelerinin yenmesi dışında her zaman koyu yeşil olan yaprakları bazı yemeklere katılarak değişik bir tat vermesinde kullanılırdı. Bazı zamanda açık ateşte yapılan yiyecekler karayemiş yaprakları ile kapatılarak ateşten çok yanmaması içinde kullanılırdı. Çekirdekleri öğütülerek, yapraklarıda uygun zamanlarda kaynatılarak vede meyvelerinin yenmesi ile bazı hastalıklara iyi geldiği bilinir. Bu nedenle birçok hastalığa iyi geldiği bilindiği için, Şimdilerde ilaç sanayinin en çok üzerinde durduğu meyvelerin başıda gelir.
Eski zamanlarda yiyecek sıkıntısı olduğunda insanı tok tuttuğu, çok yenildiğinde pek dokunmayan, meyvesi bol ve kolay bulunduğu için yiyecek yerinede kullanıldığı herkes tarafında bilinen bir meyvedir. Bu yörelerin çok eski zamanlardan gelen bir simgesidir.
Meyveleri yemeklere tatlandırıcı olarak kullanıldığı gibi, meyvesi kaynatılarak şurubuda olur. Çekirdekleri ayıklanarak uygun sıcaklık olduğunda kurutularak kışın yenilebilecek kuru meyve şeklinede dönüştürülmesi şimdilerde de yapılır. Ağacı sağlam olduğundan gövdede uygun, dallı bir yerinde biçildiğinde ağaç balyoz olarakta kullanılırdı. Bundan başka, dallarından el aletlerinin sapı yapımıda, sepetçilikte, Tarım aletlerinin yapımında da yararlanılmıştır. Çok daha önceleri meyvesinin şarap yapımında da kullanıldığını duymuşuzdur.
Evet, bölgemizde çok yetiştiği için önceleri değeri ve önemi çok bilinmeyen şimdi çok iyi tanınan vede kültürümüzün bir parçası olan karayemişin, kültür ve dilimizle birlikte sonsuza kadar yaşaması umuduyla.
Bu Yorumu Feed ekle
Yorumlari Göster/Kapat
Yorumlari Göster/Kapat
