Lazonas do galendo gunz*e oraşen doni na-p’i o3’adupe miğun; K’oçepe-çkunişi Ar diope Lazonas rt’eşi kultura do nana-nenaşi konupeşe dido var elo3’k’ert’es, hamtepe şeni ar oçalişus var ivet’esti. İrik muşi ndğaluri skidala şeni na-uk’ors ekonomiği muşenipe k’ala oboduten kultura-muşişe na-uk’ors becitoba var naçen. Haya na-var imt’inen mtinoba ren do anç’ina umeçamu xes varen.
Gale na-ren k’oçepe-çkunişi ar m3ikapekti na-skidunan svapes Lazi na-renan var zop’ont’es. Xolos oraşa şakis Lazi yado na-içkinet’u Yulva-zuğauçaşi k’oçepe k’ala goşa-muşis kultura do nenaşi çkvanoba na-uğun çodina oraşa şakis var zop*ont’es. Edo Lazonaşi galendo mteli zuğauçaşi k’oçepe Lazi renan na-içkinet’u do hemtepes na-uğut’u Turkuli nenaşi elaktima Lazuri ren na-di3’onet’u orapes etnuği oçinapa-muşi do kultura hemoras otkvuşi zoris doskidut’es. Lazepes çkva kultura do nena na-renan, mutepek mteli zuğa-uçaşi k’oçepe k’ala oint’alenanşi hem oras goladvima ixenet’udo ma “moxti” Lazi bore itkvet’u. Hemoras Lazepe çkva ar etniği Oçinapa-muşi na-uğun oxo3’onapuşe içalişinet’u. Ho, xolos ora şak’is haya haşo naonudort’un. Ha3’ipesti arm3ika t’as nati Lazepes çkva ar kultura, nena na-uğunan dogurinus kogei3’k’u. Haya xoloti ar nuxu k’oçepek dido mağala ar oçalişuşi çodinas na-eçkindun ar mo3’opxale ren.
Na-miçkin k’onarite Lazepeşi çkarik cinci-muşi var moivanams “ Laz”i bore zop*ons. Edo Lazepes ar kultura do nena na-uğunan, ham kultura do nenas var igurinasna xolos oras na-en3asenşi çkinapa var uğut’aşa “Laz”i bore otkfuti na-var ubağasen Ar oxo3’ona na-var doskidasenşiti oxo3’onu uk’ors.
Ma etnuği oçinapa-muşi na-şinaxums k’oçepe var oxobo3’onam. K’oçişi etnuği oçinapa-muşi mu uğut’asna uğut’as oşinaxu var uk’ors. Çkva etnuği oçinapa- muşişe doxmeli ovu, oçinapa-muşi do kultura-muşi oguru do doxmeli gamaxtimu na-skidun ulkeşi memskvanoba-muşi ok’oxvimu varen. Mitisti haşo ozmonobaşiti anç’enoba var uğun, var aventi.
Çkva etnuği oçinapape arte, megabrobaten, cumalobaten skidun, skidamasti haya oçkinoni boret. Hamus çkar ar mutuk, çkar ar ozmonuk goladva mot avet’as.
Da-cumalepe, megabrepe, gzamşinepe! Hamoraşak’is ham na-oxogo3’onapit Çkimi ozmonupe-çkimi, o3adupe-çkimi ren. Lazi kultura do nenaşe na-miğun oropa, hemuşi na-en3asenşi şkurna-muşi doloxe-çkimişen var gamulun. Ar xvala ozmonu-çkimi ham 3’oxlenora-muşi dido mcveşi na-ren ar kultura do nena maskedinas ren. Hamuşen çkva ozmonuti var miğun, var maventi. Ho, megabrepe! muntxanepe oxo3’onapus biçalişi, biçalişom. Na-var yonç’unpe do mtini na-var renpe ivuti. Hak oxo3’go3’onapatma na-minon, arşvaci oğune kultura- çkunişe doxmeli gamaxtima oxenu ren, ar m3ika xolo ora meçamu oropa memaçanna dubağun Sva-mogvales xvala ar nena, ingilizurişe k’ele mogzalapaman, xvala Lazuri var mteli nenapeti p’at’i gzas ren. Handğa na-ip’aramitinen Turkuliti p’at’i gzas ren, na-bip’aramitamt Turkulisti xark’i nenape na-ren do monz*inuşi çodinas hemusti ar orape şkule na-dak’lasenşi meğira ren.
Sva-mogvaleşi jindole çkva nenape do kulturape skidudort’un, skidun, skidasen. Ham sva-mogvale irişi ren, mot gomoç’k’ondut’an haya uk’ors. Mtini ovu-muşi perpu var ivasnati… Na-iskedininen ar sva-mogvaleşi medite!
Diçodu...
Kültürümüzdeki Değişimler-4
Şimdiye kadar kültürümüzde oluşan ve oluşmakta olan değişimleri bildiklerim, hatırladıklarım kadarı ile size anlatmaya çalıştım, buna karşı koymak için yapılması gerekenleride yazmaya çalıştım. Bu Kültür 6000 yıllık bir kültürdür, ama bunu Koruyamazsak bu gidişle 60 yıl daha dayanamayacaktır. Dünyada daha yeni Kültürlerin korunması için insanlık ayağa kalkarken ne yazıkki kültürümüzü Korumak sadece biz Lazlara ve insanlık sevdalısı üç-beş insana kalmıştır. İşte bu nedenlerden dolayı Kültürümüzdeki değişimleri, ana dilimizdeki yok oluşu durdurmak ve korumak bizim elimizdedir.
Kültürümüzün içindeki en önemli değişim bana göre insanlarımızın üzerinde olmuştur. Kültürümüzün içinde çeşitli değişimler devam ediyor, edecek te. Bunun durdurulması ve uzun yıllar, sonsuza kadar kültürümüzün yaşatılması için bir an önce bir şeyler yapmalıyız. Ama Lazların üzerindeki değişim çok farklı hızlı ve inanılmaz bir şekilde devam etmektedir.
İnsanlarımızın üzerinde oluşan bu değişimlerin ne günümüz teknoloji ile nede günlük yaşamla ilgisi vardır. Bunun nedenleri; asimilasyon, asimilasyona karşı koyamama ve kişilerin kendi umursamazlığı ve bananeciliktir. Yani kısaca kültürünü sevme ve sahip olma isteğinin olmamasıdır. Yine burada en önemli görev; bu kültür ve ana dilimize sevgi, kültürüne sahip çıkma, koruma bilincini almış olanlardadır. Bunlar Laz kültürü ve dilinin bu gidişle az bir zaman sonra yok olacağının bilincinde olanlardır. Bunların görevi; bıkmadan, yorulmadan Kültürünü bütün Lazlara hatırlatma, sevdirme, öğretme ve bütün insanlara tanıtmadır. Lazonada ve dışarıda uzun zamandan beri yaptığım izlenimlerim vardır; İnsanlarımızın bir kısmı Lazonada iken kültürü ve ana dili konusu ile pek ilgilenmez bunlar için bir çalışmada bulunmazlarda. Herkes kendi günlük yaşam için gereken ekonomik sorunları ile uğraşmaktan kültürüne gereken önemi veremez. Bu kaçınılmaz bir gerçektir ve hak vermemek elde değildir.
Dışarıda bulunan insanlarımızın bir kısmıda yaşadıkları yerlerde Laz olduğunu pek açıklamazlar. Yakın zamana kadar Laz diye bilinen Doğu Karadeniz insanı ile aralarındaki kültür ve dil farkının olduğunu son ana kadar söylemezlerdi. Ancak Lazonanın dışında bütün DoğuKaradeniz insanının Laz olarak bilindiğini ve onlardaki Türkçe şive değişikliğinin Lazca olduğunu sanmaları durumunda etnik kimliğini, kültürünü açıklamak zorunda kalırlardı. Lazların ayrı bir kültür ve dili olduğunu, kendilerinin bütün Doğu Karadeniz insanı ile karıştırıldığında o zaman müdahele edip ben “mohti” Lazıyım denirdi. O zaman Lazların ayrı bir etnik kimlik olduğu anlatılmaya çalışılırdı. Evet, yakın zamana kadar bu böyle devam etmiştir. Şimdilerde artık biraz olsada Lazların ayrı bir kültürü, dili oldukları öğrenilmeye başlandı. Bu yinede bir avuç insanın çok yüksek bir çalışması sonucu oluşan bir gelişmedir.
Bildiğim kadarı ile Lazların hiçbiri kökenini red etmiyor “Laz” ım diyor ama Lazların bir kültür ve dilinin olduğunu, bu kültür ve dilinin korunmazsa yakında yok olacağının farkında olmadan “Laz” ım demenin de yeterli olmayacağı, bir anlamı kalmayacağınıda anlamak gerekir.
Ben etnik kimliğini saklayan insanları pek anlıyamıyorum. İnsanın etnik kimliği ne olursa olsun saklamaması gerek. Değişik etnik kimliğe sahip olmak, kimliğini ve kültürünü korumak, sahip çıkmak yaşadığı Ülkenin düzenini bozmak değildir. Kimsenin böyle düşünmeğede hakkı yoktur, olamazda. Çeşitli etnik kimlikler bir arada dostça, kardeşçe yaşar, yaşayabilir bunu bilmeliyiz. Buna hiçbir şey, hiçbir düşünce de engel olmamalıdır..
Kardeşlerim, dostlarım, yoldaşlarım! Şimdiye kadar bu anlattıklarım benim düşüncelerim ve izlenimlerimdir. Laz kültürü ve diline olan sevgim, onun yok olabileceği korkusu içimden hiç gitmiyor. Tek düşüncem bu geçmişi çok eski olan bir kültürü ve dili yaşatabilmektir. Bundan başka bir düşüncemde yoktur, olamazda. Evet, dostlarım! bir şeyler anlatmaya çalıştım, çalışıyorum. Eksiklerim ve yanlışlarım olmuştur. Burada anlatmak istediğim, bir an önce kültürümüze sahip çıkılmasıdır, biraz daha zaman ayırıp ilgi gösterebilsek yeter!
Dünya tek bir dil, İngilizce ye doğru yönlendiriliyor, sadece Lazca değil bütün diller tehlikede. Bu gün konuşulan Türkçede tehlikede, konuştuğumuz Türkçede bile yabancı kelimelerin olması ve çoğalması sonucunda onunda bir zamanlar sonra azalacağı işaretidir. Dünya üzerinde çeşitli diller ve kültürler yaşamıştır, yaşıyor, yaşasın. Bu dünya herkesindir, bunu unutmamak lazım.
Bu Yorumu Feed ekle
Yorumlari Göster/Kapat
Yorumlari Göster/Kapat
