Dido xolos oraşa getasuleşi oxo3’onale çkav ar durumis rt’u; Lazonas noğapes arte skidalaşi oxo3’onaleşen oğune mteli Lazi oxorepeşi iri k’ele getasulepe ivet’u. Ham getasulepes çkva do çkva mzguda do lilvepe ixenet’u do ham omralapaten hem ndğaluri Na-minonanpe moiginen, hemti gunz*e inora şeni na-uk’ors aç’k’omalepe moiginet’u. K’at’a oxorişi getasulepeşen xacişen luşa, mergaşen lazut’i şakis iri mutu ixenet’u. Hamtepeşen dido çkva oç’k’omalepeti ixenet’u. Hamtepeten skidalapeşi meona şeni meşvelapa moiginet’u.
Ha3’işe bo3’k’edat, doğaşen na-eizden ham mebaz*gale oput’epeşen noğapeşeşa, didi- noğapeşe mebargaleşi muşenite hemtepes m3ikaşa kodak’lu, içodasen steri ren. K’oçepek, mutepek na-omrales ham omralapaşi diope pazarepeşen eç’opinu do oxoripeşe oğumu ma 3’oxleni ndğalepeşi gonç’elobaşe moyonams.
Ham mebargeleşi cinci ekonomiği muşenipeşen na-eçkindun ar mebargale ren. Ham mebargale kultura-çkuni do nena-çkunişi dok’luşi k’ap’ineroba na-ikoms enni beciti muşenipeşen ari ren. Ham mebargale ekonomiğişi keleşenti k’oçepes galen k’ele mek’oroloba na-ikoms ar mebargale ren. Ham mebargalepeşi dodgitinu, k’oçepe-çkunik kultura-mutepeşi daha dido doxmeloba ovu tkvala ren. Xoloti m3ika t’as nati oput’epes, noğari oput’epes kultura-çkunişen mot mepç’k’odut’at ya do na-içalişaman k’oçepeti renan, edo hamtepeti oraşi golaxtimas dik’lenan. Ha3’i oput’epe do noğaşi oput’epe getasulepes gverdişe na-o3’k’en k’oçepe k’eleten oipşenan. Haya nak’o oras naonasen, hamus muç’o çodina mepçaten var maçkinen. Hemuşi muşenipeşi doloxe daha dido mogapaşi ominu vanati arm3ika bundurobati ren.
Meona xolos oraşeni muntxanepşi konupe oxo3’onapuşe biçalişam. Haya ma pskidi Ora na-ren şeni, ar nesili oğunepeşen na-buucipe oxo3’onapuşe na-biçalişam, daha mcveşi orape na-var miçkin şeni ren.
Maçxovarapalobati Lazepeşi skidalas dido didi do beciti ar soti uğut’u. Xolos ora şakis Lazonas mteli oxorepes mja do makvali şeni çxovarepe iskedinet’u. Mja na-meçams çxovarepeşen na-moigen omralapate ar oxorişi yaği, mja, k’vali steri na-minonenpe moiginet’u. Okotumaleşi çxovarepeşen xor3i do makvali moiginen, monç’vatenti omraloba ixenet’u. Ar oput’eni makvalişi doxmeloba didopes komiçkinan. Ha3’i ham makvalepe çiftluğepes imralen, noğapeşen eiç’opinen do dido didi doxmelobati var uğun.
Ar farati xolo otkfu na-uk’ors maçkinen. Hamu steri doğaşi mogapaşen na-ixenasen ar skidala şeni mcveşi skidalaşe goktinu var uk’ors. Handğaneri şart’epe do taknoloji kala hamtepeşi arm3ika na-ren perputen domaxenenan.
Ma hak oxogo3’onapat na-minon ham oput’epeşen noğapeşe, noğapeşen did-noğapeşe mebargalek mk’ule oraş mogapaşi meşvelapaşen dido, na-meçaşen umogapape ren. Ham umogapape; maarani muşeni kultura do nena-çkuni na-yon3inasen ren. K’oçepe- çkunepek na-dibades svapeşen imendrananşi çkva kulturapeşi ebaz*galeşi tude doskiduten kultura-mutepeşi gondinute, hamuşe mek’oreri muşenipeten nana-nena mutepeşi goç’k’ondunan. Mk’ulete Lazonaşi kultura do nenati tamo tamo oput’epeşen mebargalaşi muşeniten na-moiçoden steri moiçoden. Haşoten oput’epe do noğaşi- oput’epe umoçodina uk’ors. Gzalepe, elektriğepe, telefonepe na-var ulun soti var ren, let’apeti ağani oxorepe na-ik’odinasen k’onariti mçire ren. Doğaşen mogapa oxenu şeni iri teknolojiten mo3’opxeri durumis na-ren şeni hamtepeşen mogapa oxenuten kultura- çkunişe na-dibadu sotipeşe suri meçamu uk’ors.
Hamtepe çkimi ozmonape ren. Var, mtini var ren, mteli muşeni hamtepe var ren, ozmonu-skanepes var bak’atet! itkven nati hamtepe mtinoba ren.
Kültürümüzdeki Değişimler - 3
Kültürümüz tarih içindeki çeşitli alanlarda değişimlere uğramıştır demiştim. Doğrudur Bunun nedenlerin bir kısmını bundan önceki yazılardada yazmıştım. Bu değişimlerin bazıları çağa bağlı olarak gerçekleşir. Kültürümüzün bazı bölümlerinin değişmesin, bunun gerektiğini yinede takrar etmek isterim.
Evet, kültürümüzde farkında olarak veya farkında olmadan da değişimler gerçekleşmiştir, gerçekleşiyor. Bu değişimlerin bazılarıda Bahçe, hayvancılık anlayışında olmuştur. Bahçe ve hayvancılık anlayışı Lazonanın yakın zaman kültürü içinde önemli bir yer tutmuştur. Lazların, yaşamlarına büyük destek bu anlayıştan elde edilen ürünlerden Sağlanmakta idi.
Çok yakın zamana kadar bahçe anlayışı farklı bir durumda idi; Lazonada kasabalarda toplu yaşam anlayışından önce bütün Laz evlerinin etrafında bahçeler bulunurdu. Bu bahçelerde çeşitli bitki ve sebzeler yetiştirilir bu ürünlerle hem günlük ihtiyaçları karşılanır, hemde uzun kışlar için gerekli yiyecekler sağlanırdı. Her evin bahçelerinde fasulyesinden, lahanasına, maydanozundan, mısırına kadar her şey elde edilirdi. Bunlardan çeşitli yiyecekler yapılırdı. Bunlarla yaşamların sürdürülmesine katkıda bulunulurdu.
Şimdiye bakalım, doğadan alınan bu destek köylerden kasabalara, şehirlere göç nedeni bunlar aza inmiş bitecek durumdadır. İnsanlar kendi ürettikleri bu ürünlerin bazılarını pazarlardan alıp evlerine götürmeleri beni geçmiş günlere özleme götürmektedir. Bu göç temeli ekonomik nedenlerden dolayı oluşan bir göçtür.. Bu göç kültürümüz ve dilimizin azalışını hızlandıran en önemli nedenlerden biridir. Bu göç ekonomik yöndende insanları dışarıya bağımlı kılan bir göçtür. Bu göçlerin durdurulması, insanlarımızın kültürlerine daha çok sahip olabilmesi demektir. Yine Az da olsa köy ve mahallelerde kültürlerinden kopmamaya çalışan insanlar vardır, ama bunlarda gittikçe azalmaktadır. Artık köyler, mahalleler bahçelere yarıya bakan insanlar tarafından doldurulmuştur. Bu ne kadar sürecek, buna nasıl bir çözum bulacağız bilemiyorum. Bunun nedenlerinin içinde daha çok kazanma isteği ve da birazda tembellikte vardır.
Devamlı yakın zamanla ilgili konuları anlatmaya çalışıyorum. Bu benim yaşadığım bir zaman olduğu için, bir nesil öncesinden dinlediklerimi anlatmaya çalıştığım, daha eski zamanları iyi bilemediğim içindir.
Hayvancılığında Lazların yaşamında çok büyük ve önemli bir yeri vardı. Yakın zamana kadar Lazonada bütün evlerde süt ve yumurta için hayvanlar beslenirdi Süt hayvanlarından sağlanan ürünlerle bir evin yağ, süt, peynir gibi ihtiyaçları karşılanırdı. Kümes hayvanlarından et ve yumarta sağlanır, kuluçkalar sayesinde üretilmesi yapılırdı. Bir köy yumurtasının özelliğini çoğumuz biliriz. Şimdi bu yumurtalar çiftliklerde yetiştirilir çarşılardan satın alınır ve çok büyük özelliğide yoktur.
Bir kez daha söyleme gereğini duyuyorum. Bu şekilde doğadan yararlanarak yapılacak bir yaşam için eski yaşama dönmeyede gerek yoktur. Bugünün şartları ve teknolojisi ile bunların bir kısmını daha rahat yapabiliriz.
Benim burada anlatmak istediğim bu köyden kasabalara, kasabalardan şehirlere göçün kısa sürede sağlıyacağı yarardan çok vereceği zararlardır.
Bu zararlar; birinci neden kültür ve dilimizi yok edecek olmasıdır. İnsanlarımız doğdukları yerden uzaklaştıkça başka kültürlerin etkisi altında kalıp kültürlerini unutmakta, buna bağlı nedenlerlede anadillerini unutmaktadırlar. Kısacası Lazonanın Kültürü ve dilide yavaş yavaş köylerin göç nedeni ile boşaldığı gibi boşalmaktadır. Artık bu köyler ve mahallelerin boşaltılmaması gerekli. Yolların, elektriğin, telefonun gitmediği yer yok, topraklar yeni evler kurulabilecek kadar geniş. Doğadan faydalanabilmek için her türlü teknoloji gelişmiş durumda iken bunlardan yararlanarak kültürümüzü doğdukları yerlerden canlandırmak gerekir.
Bunlar benim düşüncelerim. Hayır, doğru değil, bütün neden bunlar değil, düşüncelerine katılmıyoruz densede, bunlar gerçektir.
Bu Yorumu Feed ekle
Yorumlari Göster/Kapat
Yorumlari Göster/Kapat
