 Kultura-çkunişi Okturupe
Mtiniti mteli kulturapes oşi-3’anak na-moiğudort’un ağanoba do perpuşi mogapa ixenasen. Haya na-var imt’inen mutu ren do ivasen, ovu-muşi uk’oramsti. Edo ham teknoloji do oşi-3’anak na-moiğu muntxanepeşen xvala mogapa oxenuten kultura-muşişe me3’opxina steri oxenu ren. Vanati ağanobapeşen mogapa p’are yado kultura-skani meşkvute mteli çkva kulturaşi ebaz*galeşi tude doskidu çkar isa var ren. Edo çkar mitik haya ma minon yado var ikoms. Haşotenti ha3’i sva-mogvales na-ren m3ikoci kulturapek dido xolos orapes gondunasen Tkvala ren. Na-moxtasen orapesti daha dido kulturapeşi na-gondunasenşiti meğira ren. Ham kturapes na-nacoxen vanati enni dido ebaz*gale na-iven kulturapeşi ariti kultura-çkuni ren. Lazi kultura 4000 3’aneri ar kultura ren. Oraşi doloxendo menceloni kulturapeşi ebaz*gale k’ala kturapapes nacoxesdoren. Hamtepe şeni ha3’ite xe-çkunis dido çkinapa var miğunan. Lazi kulturaşi xolos orapeşi çkinapape koren. Dido 3’oxlenoraşen na-mulun do ma na-pskidi do ma na-miçkin kultura-çkunişi dido dagepe bile gondunu, gondunasen steri ren. Didopes komiçkinan 3’oxlenoras na-ixenet’u do ha3’i na-var ixenen kultura-çkunişi ardido mskvanobape koren. Hamuşi geç’k’imas na-içkinen didi 3’anerepes dido k’ai na-uçkinan do gaşinenan Lazi ç’andape mulun. Ham ç’andape bz*iri do pskidi. Mu xai dido minont’unati Ç’anda-çkimiti heşo var maxenu.
Xolos orapeşi ç’anda-çkunepe oxorepes do didoten mçxvaporas ixenat’u. Gontana şakis meona ivet’u. Noğamisaşi oxorepes na-ixenen ç’andape, sica vanati noğamisaşi k’eleşen na-mulun xolos aksalepe noğamisaşi oxoris ibarget’u. Edo noğamisaşi oxoris do maltepeşis na-ixenen çkva do çkva oç’k’omale do lo3ape avlipes vanati didi oxerepeşi ogyaralepes oç’k’omalepe iç’k’omet’u. Gyarepeşen şkule tanut’aşakis na-naonen guda do kemençe k’ala xoronepe ixoronet’u ot’k’va3inonepe it’k’oçet’u. Enni beciti na-renti xoroni isterinet’uşi sicaşi mek’oru ixenat’u do na-ixorenpes mendilepe niçet’u. Xoronepeşi moşvacinoras k’aumişi ntxiri do şekerleme irtet’u do iç’k’omet’u. Tanaşi na-moxtespek oxori-mutepeşe igzelt’es. Hamuşi ar-jur ndğas şkule kotume, baklava, boreği, şekerleme, k’aumişi ntxirişen xeneri do sicaşi oxor umçanepes oğu şeni na-ixeziren k’aniskiten sicaşi oxorişe ilinet’u. Ha3’i ham ç’andape var doskidu, ç’andaşi salonepes didoten kultura-çkunişe ok’açxe na-amaxtu musik’a do osterupe k’ala ç’andape oxenus gyoç’k’u. Oç’k’omale şeniti k’urabiye, pastape lo3a oşvimonepe meçamus geiç’k’u. Didopek na-xenan steri ç’andas o3’k’omilute ora gololapinoman, ar ora oğuneşen motrageri sotipeşi oragaduşen moşletinu do oxori- mutepeşe goktinu unont’es.
Hamu k’ala mem3xveri ar Megreli megabre-çkimik ma na-mi3’vu gonoşine tkvan gi3’vat; megreli megabre-çkimişi megabrepek Lazonaşe ar ç’andaşe na-moiğes moi3’endinonepete mendulunan. Na-idesdoren ç’anda ha3’i na-ixenen ç’andape steri ç’andaşi salonis ixenudorendo na-moxtespes kurabiue, pasta do oşvimonepe niçudoren. Na-moxtes Megrelepek monoxtima-mutepeşi heşo na-ren şeni ç’andaşe mşkorineri na-ides şeniti gverdi mşkorineri doskidesdoren. Megreli megabre-çkimik ham duyla ma mi3’vu; Çkunis, handğati ç’andapeşe na-moxtespe şeni masape didgen tanut’aşakis iç’k’omen, isterinen, Lazepeşi kultura haşo ren i? Mi3’vu.
Ho, mtiniti tkvala-goktina na-var memaçu ar k’itxala ivudort’un. Ha3’i ham mskva k’oçepeşi megabroba na-ik’ap’et’anet’u monoxtima-çkuni sotişe ha3’ineri ç’andapeşe muşeni gobiktit. Mtiniti çkva muşenipe oğune-çkuni ninç’inasen. Ham muşenipe çkar oras kulturaşi okturu şeni muşenipe var ren. Handğalepeşi mteli ortamepe ham ç’anda- çkunipe ha3’i daha mskva na-ivaseb steri ren. K’oçepes kunonanna na-var axenanoren mutu var ren, heleti kultura-mutepeşi oguru do oskedinu şeni…
Kültürümüzdeki Değişimler 1
Çok zamandan beri aklımda olan ve yazmayı düşündüğüm bir konuya girmek istiyorum. Dünyada şu anda var olan kültürlerin içindeki değişim ve başka kültürlerin etkisi altında kalıp Ona yönelme çok zaman öncesinden başlamış ve devam etmektedir. Dünyadaki egemen güçler kendi kültürlerini yaymak insanları kendi kültürleri altına alıp yönlendirmek için bir kültür savaşını sürdürmektedir, buna emperyalizmi denir. Son zamanlardaki kültür emperyalizmden önceleri de yaşamış oldukları ve yaşadıkları dinler altında da Kültürler değişimlere uğramışlardır.
Tabiî ki bütün kültürler çağın getirmiş olduğu yenilik ve kolaylıklardan yararlanacaktır. Bu kaçınılmaz bir olgudur ve olacaktır, olması gereklidir de. Ama bu teknoloji ve çağın getirdiği şeylerden sadece yararlanıp kültürüne uygulamak şeklinde olmalıdır. Yoksa yeniliklerden yararlanacağım diye kendi kültürünü bırakıp tamamen başka kültürün etkisi altında kalmak hiç doğru değildir. Ve de kimse bunu kendi isteği ile yapmaz. Buda şimdilik dünyadaki azınlık kültürlerin çok yakın zamanda yok olması demektir. İleriki zamanlarda daha birçok kültüründe yok olacağının işaretidir.
Bu değişimlere uğrayan vede en çok etkilenen Kültürlerden biriside kültürümüzdür. Laz kültürü de 4000 yıllık bir kültürdür. Zaman içerisinde egemen kültürlerin baskısı ile değişimlere uğratılmıştır. Bunlar hakkında şimdilik elimizde fazla bilgi yoktur. Laz kültürü hakkında yakın zamanlara ait bilgiler vardır. Çok eskiden gelen ve benim yaşayıp bildiğim kültürümüzün bazı dilimleri bile yok oldu, yok olacak gibidir. Çoklarımız bilmekteyiz eskiden yapılan ve şimdi yapılmayan kültürümüze ait birçok değişik güzellikler vardır. Bunun başında belirli yaştakilerin çok iyi bildiği ve hatırladığı Laz düğünleri gelmektedir.
Bu düğünleri gördüm ve yaşadım. Ne yazık ki çok istediğim halde Kendi düğünümü de öyle yapamadım.
Yakın zaman düğünlerimiz evlerde ve çoğunlukla yazın yapılırdı. Gün ışıyana kadar devam ederdi. Gelin evlerinde yapılan düğünlerde, damat veya gelin tarafından gelen yakın akrabalar gelin evinde ağırlanırdı. Vede gelin evi ve komşularda yapılan çeşitli yiyecek ve tatlılarla avlularda veya büyük evlerin mutfaklarında yemekler verilirdi. Yemeklerden sonra sabahlara kadar süren tulum ve kemençe ile horonlar oynanır arada silahlar atılırdı. En önemli olanı da horon oynanırken damat bağlama işi yapılırdı ve horon oynayanlara mendiller verilirdi. Horon aralarında dinlenmelerde kavrulmuş fındık ve şekerleme dağıtılır ve yenirdi. Sabah olunca misafirler evlerine giderdi.
Bunun bir iki gün sonrasında tavuk, baklava, börek, şekerleme ve kavrulmuş fındıktan oluşan ve damat evinin yaşlılarına götürmek üzere hazırlanan (k’aniski) hediyelerle damat evine gidilirdi.
Şimdi bu düğünler kalmadı, düğün salonlarında çoğunlukla kültürümüze sonradan giren müzik ve oyunlar eşliğinde düğünler yapılmaya başladı. Yiyecek yerine kurabiye ve pastalar meşrubatlarla verilmeye başlandı. Çoğunluk oturduğu yerden düğünü izlemekle vakit geçirir, bir an önce kapalı alanların gürültüsünden kurtulup evlere dönmek isterlerdi. Bununla ilgili bir megrel arkadaşımın bana anlattığı bir anıyı size aktarayım. Megrel arkadaşımın yakınları lazonada bir düğüne yanlarındaki hediyelerle giderler. Gittikleri düğün şimdi yapılan düğünler gibi düğün salonunda yapılmış ve gelenlere kurabiye, pasta ve meşrubat verilmiş. Düğüne gelen Megreller gelenek olarak düğüne aç olarak gittikleri için yarı aç kalmışlar. Megrel arkadaşım bu olayı bana anlattı; Bizde, bu gün bile düğünlere gelen misafirlere masalar kurulur sabahlara kadar yenip eğlenilir, Lazların kültürü böylemidir dedi. Evet, gerçekten cevap vermeye zorlandığım bir soru olmuştu.
Şimdi, bu güzelim insanların dostluklarını güçlendirdiği geleneğimiz yerine şimdiki düğünlere niçin yöneldik. Tabiî ki çeşitli nedenleri öne sürülecektir. Bu nedenler hiçbir zaman kültür değişimini etkileyecek nedenler değildir. Bugünün bütün ortamları bu düğünlerimizi şimdi daha güzel yapacak şekildedir. İnsanın istedikten sonra yapamayacağı bir şey yoktur, Hele kültürlerini korumak ve yaşatmak için.
Pukrinoba.2008 Lazona
Osman Şafak Büyüklü
|
Bu Yorumu Feed ekle
Yorumlari Göster/Kapat
Yorumlari Göster/Kapat
