 Ar k’oçişi, hemuşi doloxendo na-skidun xalki do kultura-muşik o3’irams; nana nena. K’oçik, na-skidun gomtumanepes, na-diguranenpes, nana nena-muşiten skidala meçams do nana nena-muşi na-askedinasen oraşa iven.
Edo ham nana-nenaşi doloxendo, muşişen ogineni k’oçepeşi, na-diguranenpe, skidalaşi çkvanoba, mk’ulete kultura-mutepeşi şferi ren. Nana nenaşi ar tkvala gondunu, hem nana nena na-isinapams xalkişi, gunz’e 3anapes na-moi3’opxu ar diguranenpe gondunu ren do hayaşi goktinu varen.
Mtel xalki, na-skidun gomtumanis, na-digurupes, muşi osinteşen i3’k’en do hentepe, nana nena-muşiten mo3’pxums. Nenas na-ren mtel tkvala, hem xalkişi na-diguranenpes, skidalaşi çkvanoba, kultura-mutepeşi, çkva k’oçepeşa ognapu şeni becit’i ren. Nena na-ren şeni, çkuni kulturas na-varen, çkva nenape na-isinapaman xalkepeşi kultura domagurenan.
Handğanoras, sva-mogvales na-isinapinen 6000 nena na-ren itkvinen. K’at’a nena, ham nena na-isinapams xalkişi peri o3’irams. Sva-mogvale, ar pukurişi livadi mebugnapat’it, 6000 k’onari çkva peroni pukurik ham livadi godadalums matkvett’es. Nak’o dido nena, ek’o peroni do mskva pukurepete godadaleri ar livadi…
Handğanoras, ham dido perepeşi do mskvanobape oguru dido perpu var ren. K’at’a na-golulun ndğate arte ham perepeşi ari gondunasen içkinen. Nenape, ham nenape na-isinapams xalkepeşi gnapoba do hemuşi oguruten skidun. Hamu şeni, ham nena na-isinapams do na-uçkin çodina-k’oçişi oğuruten, ç’arape na-varuğun nenape ti ğurun igzals. Ham na-gondunun nena k’ala, hem xalkik gunz* 3’anapeşen doni na-mo3’opoxu kultura ti gondunun.
Lazuri nena ti, handğanoras oskidu şeni ok’ok’edinu na-meçam nenapeşi ari ren. Ar nena oskedinu şeni, ham nenas guri na-meçams, ham nenaten svarape na-ç’arums tanura-k’oçepes dido duyla enç’en. Mara, nena şeni do ham nena na-isinapams xalkişi kultura şeni na-ixenasen oxandupe, ham nena na-isinapinen coğrafya do ham nena na-isinapams xalki var ren ok’oro3xu, gontaneri ar sotis toli otfaleri ogzalus steri muntxas nungams.
Nena do kultura şeni na-ixenen oxandupes, ham nena do kultura na-skidun coğrafyaşa goktimu, zade mtini duyla ren. Ar nenate onç’aru şeni, hem nena şeni na-ixenu alboni do oxmaru uk’orems. Ar majurani dulya ti, umçanepe-çkunişen na-dobigurit çkinapape eşanaxu ren. Hentere, tarixi do kulturaşi şuroni m3adumanpale Renan. Hemtereşen na-dobiguratenpe var maşinaxenanna, hentepe k’ala gondunuşe toli optfumt iven. Hayas ti şvela var uğun, goktinuti var uğunç
Sva-mogvaleşi doloxe ha3’i na-ren dido peronoba, çkar oras motgondunut’as…
Mtel nena becit’i ren do k’oçinoba şeni ar mogapa ren.
21 ŞUBAT ULUSLARARASI ANADİLİ GÜNÜ
Bir insanı, onun içinde yaşadığı halkı ve kültürü temsil eder; ana dil. İnsan yaşadığı çevreye, deneyimlerine kendi ana diliyle hayat verir ve ana dilini yaşatabildiği sürece var olur.
Çünkü, bu ana dilin içinde, kendinden önceki insanların yaşayışları, deneyimleri, hayat biçimleri, kısacası kültürleri işlenmiştir. Ana dilden bir kelime yitirmek demek, o anadili konuşan halkın uzun yıllar boyunca oluşturduğu bir deneyimi yitirmek demektir ve bunun geri dönüşü yoktur.
 Didi Nana: Zehra Sancaktar
Her halk yaşadığı çevreye, olaylara, deneyimlerine, kendi penceresinden bakar ve onları, kendi ana diliyle şekillendirir. Dildeki her kelime, her kavram, o halkın deneyimlerini, yaşayış biçimini, kültürünü başka insanlara aktaran bir araç görevi yapar. Dil sayesinde, bizim kültürümüzde olmayıp, başka bir dili konuşan halkın deneyimlerinden rahatlıkla faydalanabiliyoruz.
Günümüzde, dünyada konuşulan 6000 farklı dil olduğu söyleniyor. Her dil, ait olduğu halkın rengini yansıtıyor. Dünyayı, bir çiçek bahçesine benzetiyor olsaydık, yaklaşık 6000 farklı renk çiçeğin bu bahçeyi süslediğini söyleyebilirdik. Ne kadar çok dil, o kadar rengarenk ve güzel çiçeklerle bezeli bir bahçe…
Günümüz şartlarında, bu çok renkliliği ve güzelliği korumak elbette ki çok kolay değil. Her geçen günle birlikte, bu renklerden birini kaybetmekle karşı karşıyayız. Diller, ait oldukları halkın duyarlılığı ve ona sahip çıkması ölçüsünde yaşayabiliyor. Bu yüzden, o dili konuşan ve bilen son bireyinde ölmesiyle birlikte, yazılı kaynağı olmayan diller ölüp gidiyor. Bu yok olan dille birlikte, tabi ki o halkın yıllar boyunca oluşturduğu kültürü de yitip gidiyor.
Lazca da günümüzde var olma savaşı veren dillerden biri. Bir dili yaşatmak için elbette ki bu dile gönül vermiş, bu dilde eserler yazan aydınlara çok iş düşüyor. Ama dil için ve o dili konuşan halkın kültürü için yapılan çalışmaları, o dilin konuşulduğu coğrafyadan soyutlamak, o dili konuşan halkı yok saymak, aydınlık bir yerde gözleri kapatıp gitmek gibi bir şey olsa gerek…
Dil ve kültür alanında yapılan çalışmalarda, o dilin ve kültürün yaşadığı coğrafyaya yönelmek, en doğru yöntemdir. Bir dilde yazı yazabilmek için, o dilin kabul görmüş alfabesini kullanmak gerekir. Bir ikinci görev, yaşlılarımızdan öğrendiğimiz bilgileri arşivlemektir ki onlar, tarihin ve kültürün canlı tanıklarıdır. Eğer onlardan öğrendiklerimize biz sahip çıkamazsak, onlarla birlikte yitip gitmesine göz yummuş oluruz. Böyle bir hatanın da geri dönüşü yoktur.
Dünya çapında şu an mevcut olan çok renkliliğin, hiçbir zaman yitirilmemesi dileklerimizle…
Her dil önemlidir ve insanlık adına bir kazanımdır.
NANANENA
Çkim şana, nana nena,
Gzamşine, skani tkvala,
Bixelam skani k’ala,
Uskaneli var pt’ana…
Şurumşine lazepe,
Lazuri ren nenape,
Guroni ren ç’arape,
Lazepeşi cibrate…
Lazuri birapape,
Lazepeşi nuk’ute,
İtkven nana nenate,
İbirs mcveşi orape…
Lazepe oxoşkveyi,
Skidunan k’inçi steyi,
Ar k’ele nena-nişi,
İtkvanen ç’umanişi…
Doxmeli nana nena,
Dobadona Lazona,
Lazepeşi ren ora,
Skidas! Lazuri Nena…
NOSİ
Fotoğraflar: Erdinç Kara, Nafız Çalıkoğlu, Otanusi, Ebru Oğuz.
Lazebura © 2008
|
Bu Yorumu Feed ekle
Yorumlari Göster/Kapat
Yorumlari Göster/Kapat
